Bản chất thực sự đằng sau thị trường tiền điện tử hiện tại

Tác giả: Ben Fairbank, Đồng sáng lập kiêm CEO RedFOX Labs; Biên dịch: Shaw 金色财经

Hướng dẫn phản ánh thị trường cuối năm 2025

Chúng ta đều đã đánh giá sai về thị trường nghiêm trọng, tôi thừa nhận điều đó trước tiên, tôi cũng không dự đoán được nó sẽ phát triển theo chiều hướng này. Thành thật mà nói, tôi ban đầu nghĩ rằng đến thời điểm này, chúng ta đã ở cuối của một đợt tăng giá điên cuồng, hoặc ít nhất cũng sắp kết thúc, nhưng đợt tăng giá này thậm chí còn chưa bắt đầu.

Cuối mùa hè năm 2025 (mùa hè Mỹ), các nhà phân tích kỳ cựu và các ngân hàng phố Wall đồng loạt dự đoán thị trường tiền điện tử sẽ đón nhận một đợt “thị trường tăng giá hàng tháng” mới. Dự báo của Goldman Sachs và JPMorgan cho thấy giá Bitcoin có thể tăng vọt lên trên 220.000 USD, thậm chí gần 250.000 USD. Mô hình của Fundstrat còn dự đoán cao hơn. Tuy nhiên, thị trường đã gặp phải một cú đảo chiều dữ dội, giá Bitcoin trong vòng sáu tuần đã giảm 30% từ đỉnh 126.000 USD vào ngày 6 tháng 10, xuống còn khoảng 84.000 USD. Nếu bạn cảm thấy bị bất ngờ, hoặc nghĩ đây là một phép thuật nào đó, bạn không đơn độc. Sự đánh giá sai tập thể về chu kỳ này chính là bài học đầu tiên của câu chuyện hôm nay.

Xu hướng kinh tế toàn cầu là bàn tay vô hình đằng sau biểu đồ

Khủng hoảng năm 2025 xảy ra liên tiếp, khiến người ta khó tin nổi. Xung đột kéo dài ở Ukraine và Gaza, cạnh tranh Mỹ-Trung, cùng tình hình bất ổn ở Sudan đều làm giảm sút tâm lý của công chúng. Ngoài ra, một số hành vi lừa đảo tài chính và tham nhũng cũng diễn ra trên khắp thế giới.

• Chính sách bảo hộ thương mại. Tháng 10, Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố áp thuế 100% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc để đáp trả việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đất hiếm. Thông tin này trong vài phút đã khiến giá trị vốn hóa của S&P 500 bốc hơi 1,5 nghìn tỷ USD, đồng thời gây ra làn sóng bán tháo lớn trên thị trường tiền điện tử.
• Thuế quan gây ra mối đe dọa lạm phát đình trệ. Các phân tích độc lập cảnh báo rằng chính sách thuế quan quyết liệt có thể gây ra lạm phát đình trệ. Như một báo cáo vĩ mô đã đề cập, tình hình địa chính trị xấu đi và các mối đe dọa về thuế quan đang đe dọa, khiến vị trí của Bitcoin chuyển từ “cổ phiếu công nghệ có hệ số beta cao” sang một phương tiện lưu trữ giá trị phi chủ quyền và công cụ phòng hộ chống việc vũ khí hóa hệ thống tài chính. Vậy nhưng, chính xác khi nào và như thế nào thì sẽ xảy ra thì vẫn còn là câu hỏi chưa rõ.
• Chính sách tiền tệ toàn cầu bị siết chặt. Ai mà không thích kiểu này chứ? Ngân hàng Trung ương Mỹ (Fed) tháng 12 giảm lãi suất xuống còn 3,50%-3,75%, và ngầm ý có thể tạm dừng thắt chặt định lượng (QT), nhưng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản dự kiến sẽ nâng lãi suất chính sách lên 0,75%, điều này có thể phá vỡ các hoạt động chênh lệch lãi suất yen nhằm cung cấp vốn cho các vị thế đòn bẩy trong tiền điện tử. Những biện pháp trái chiều này đang siết chặt thanh khoản toàn cầu từ hai phía, tạo ra một tình huống vô cùng phức tạp.
• Tình hình việc làm khắc nghiệt, tăng trưởng kinh tế yếu ớt. Tháng 11, số việc làm phi nông nghiệp của Mỹ chỉ tăng thêm 64.000, tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt lên 4,6%, mức cao nhất trong bốn năm. Tăng trưởng lương dừng lại ở mức 3,5%. Các nhà đầu tư xem các số liệu này như là dấu hiệu cảnh báo rủi ro suy thoái kinh tế, đồng thời cũng gợi ý rằng Fed có thể can thiệp, điều này lại làm tăng tính biến động của thị trường chứ không rõ ràng hơn. Có vẻ như mọi người đều đang bối rối.
• Chính sách thắt chặt định lượng sắp kết thúc? Nhiều nhà phân tích dự đoán rằng Fed sẽ kết thúc chính sách thắt chặt định lượng (QT) vào cuối năm 2025 hoặc đầu năm 2026, khi dự trữ của họ giảm xuống còn khoảng 2,7 nghìn tỷ USD đến 3,4 nghìn tỷ USD. Việc dừng QT sẽ đưa thanh khoản trở lại thị trường, theo lịch sử, điều này thường hỗ trợ các tài sản rủi ro như Bitcoin. Tuy nhiên, nếu QT kết thúc do suy thoái kinh tế, thì điều tích cực này có thể chỉ là tạm thời, hy vọng rằng không phải như vậy.

Bối cảnh vĩ mô đầy biến động này đã làm lung lay câu chuyện “chỉ tăng không giảm”. Khi các nhà hoạch định chính sách dao động giữa các chính sách kích thích và thắt chặt, căng thẳng địa chính trị ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng, hiệu suất của tiền điện tử không còn đơn thuần là vàng kỹ thuật số, mà còn giống như một loại tài sản có hệ số beta cao của vĩ mô. Điều này có thể khiến những người yêu thích tiền điện tử chỉ tập trung vào công nghệ cảm thấy thất vọng.

Tháng 10 năm 2025: Sự sụp đổ thị trường theo chu kỳ

Sự sụp đổ nhanh của thị trường tiền điện tử ngày 11 tháng 10 là sự kiện quan trọng nhất trong chu kỳ này. Ngày đó, một phần nguyên nhân là do “bom” thuế quan của Trump, không liên quan gì đến Binance, hơn 19 tỷ USD vị thế đòn bẩy bị thanh lý cưỡng chế trong vòng 24 giờ. Giá Bitcoin trong phiên giảm gần 10%, có lúc rơi xuống dưới 110.000 USD, trong khi nhiều altcoin giảm từ 30% đến 60%. Khoảng 1,6 triệu nhà giao dịch bị ảnh hưởng, nhưng ít ai chú ý đến sự kiện này. Nó bị xử lý qua loa, như thể chẳng có chuyện gì xảy ra, không cần bàn luận thêm. Tuy nhiên, mức độ sốc mà nó mang lại không kém gì bất kỳ cuộc tấn công hoặc thảm họa toàn cầu nào, nếu xảy ra, thì phải được điều tra kỹ lưỡng và truy cứu trách nhiệm.

Phân tích sổ lệnh cho thấy, thảm họa thực sự do hoạt động cơ học gây ra. Báo cáo pháp lý của Amberdata phát hiện rằng 70% thiệt hại thanh lý xảy ra trong vòng chỉ 40 phút, với tổng giá trị bị giảm 98,9 tỷ USD do quá trình giảm đòn bẩy được nén lại thành một chuỗi các hoạt động thuật toán. Trong phút cao điểm nhất, 3,21 tỷ USD biến mất trong vòng 60 giây, trong đó hơn 93% lệnh là lệnh bán cưỡng chế. Khối lượng hợp đồng chưa đóng cửa giảm 36,7 tỷ USD, tính thanh khoản sổ lệnh bốc hơi 98%, chênh lệch mua bán tăng 321 lần. Nói cách khác, tin tức vĩ mô đã châm ngòi, còn đòn bẩy chính là quả bom thực sự.

Đòn bẩy là động lực thực sự của biến động

Sự tăng trưởng của tiền điện tử đã thúc đẩy các sản phẩm phức tạp như hợp đồng tương lai vĩnh viễn, giao thức đòn bẩy trên chuỗi, robot giao dịch cao tần, v.v. Báo cáo “Crash lớn của tiền điện tử” chỉ ra rằng, khi các mức dừng lỗ bị kích hoạt, các vị thế mua dài trị giá 17 tỷ USD bị thanh lý cưỡng chế. Ngay cả sau khi sụp đổ, ETF Bitcoin giao ngay của Mỹ vẫn có khoảng 3 tỷ USD rút khỏi trong tháng 11. Trên sàn phi tập trung HyperLiquid, các nhà giao dịch ký quỹ thường dùng đòn bẩy từ 10 đến 50 lần, trong vòng 24 giờ, khoảng 2 tỷ USD vị thế bị thanh lý. Vì vậy, bạn có thể đổ lỗi cho những người gây ra khủng hoảng sụp đổ, nhưng nếu không có đòn bẩy cao như vậy, tất cả đều không thể xảy ra.

Đòn bẩy cao sẽ rút ngắn ký ức thị trường, biến động giá không còn theo xu hướng nữa mà trở nên sắc nét, chói lọi. Sổ lệnh mỏng đi, tốc độ thanh lý bằng thuật toán nhanh hơn phản ứng của con người rất nhiều. Chu kỳ trước, đà tăng rõ ràng, khiến người ta phấn khích, đã bị thay thế bằng những cú ép mạnh và bán tháo dữ dội. Những nhà đầu tư kỳ vọng tăng giá đột biến, chỉ mua dài hạn, có thể sẽ không bao giờ thấy ngày đó, không phải vì đòn bẩy ngừng hoạt động, mà vì cấu trúc thị trường đã thay đổi — ít nhất là trên bề mặt.

“Đỉnh” thiếu hụt và chu kỳ bốn năm

Đối với những người đã trải qua 4 năm chu kỳ của thị trường tiền điện tử, việc thiếu đỉnh cao theo kiểu truyền thống khiến họ bối rối. Trong các chu kỳ halving trước, Bitcoin thường đạt đỉnh sau khoảng 12-18 tháng kể từ khi giảm phần thưởng khối. Tháng 4 năm 2024, Bitcoin lại giảm phần thưởng khối một lần nữa, đến ngày 6 tháng 10 năm 2025, giá đạt đỉnh sau khoảng 17,5 tháng, phù hợp với quy luật lịch sử. Tuy nhiên, đợt tăng này không theo hình parabol như kỳ vọng, mà bị đình trệ trong cơn bão vĩ mô. Đường trung bình 50 tuần nhanh chóng đảo chiều đi xuống, khiến nhiều người nghĩ rằng thị trường gấu đã bắt đầu.

Thực tế còn tồi tệ hơn thế. Bitcoin hiện thấp hơn 13% so với giá ngày 1 tháng 1, kém xa vàng và cổ phiếu công nghệ, điều này thật khó tin. Nhưng tôi cho rằng, chu kỳ halving chưa bị phá vỡ, chỉ là bị ảnh hưởng bởi các tác động bên ngoài như thuế quan, rút thanh khoản, chênh lệch lãi suất, chu kỳ thịnh suy của trí tuệ nhân tạo, v.v., dẫn đến kéo dài và biến dạng chu kỳ. Trong quá khứ, khi các yếu tố vĩ mô bất lợi giảm bớt, tác động của halving thường sẽ lại xuất hiện.

Không phải là kết thúc, mà là bước chuyển sang tài chính token hóa

Nhiều người dễ dàng xem đợt sụp đổ này như là một sự phủ nhận đối với tiền điện tử. Tuy nhiên, dưới sự biến động về giá, tiến trình phát triển cấu trúc của tiền điện tử năm 2025 đã vượt xa bất kỳ năm nào trong lịch sử, hãy suy nghĩ kỹ về điều này. Pantera Capital đã liệt kê một loạt thành tựu, như các chính phủ ủng hộ tiền điện tử, Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) bãi bỏ Đạo luật SAB 121, ký ban hành luật về stablecoin, Coinbase được đưa vào chỉ số S&P 500, và nhiều công ty blockchain thành công niêm yết. Giá trị của tài sản thực trên chuỗi (RWA) tăng 235%, vốn hóa của stablecoin tăng thêm 100 tỷ USD. Nhờ chính sách quản lý rõ ràng, các ngân hàng giờ đây có thể giữ tài sản điện tử ngoài bảng cân đối.

Token hóa hứa hẹn thúc đẩy làn sóng phổ biến tiếp theo. Theo dự báo của Forbes, năm 2026 sẽ là “năm của RWA token hóa”, bao gồm các quỹ token hóa, trái phiếu chính phủ và các công cụ khác nhằm giải quyết các vấn đề thực tế như chậm thanh toán và hiệu quả vốn thấp. Token hóa sẽ định nghĩa lại tiền điện tử từ một loại tài sản đầu cơ sang một phương thức thể hiện quyền sở hữu hoàn toàn mới, và chuyển hoạt động từ giao dịch sang xây dựng hạ tầng. Năm 2026, các thay đổi về quy định như Luật GENIUS và các kế hoạch stablecoin do nhà nước hỗ trợ sẽ thúc đẩy sự tham gia của các tổ chức.

Từ góc nhìn này, đợt điều chỉnh này không phải là từ bỏ hoàn toàn, mà là lần định giá lại cuối cùng trước khi bước vào giai đoạn trưởng thành hơn. Các nhà đầu tư đang chuyển từ meme token trên mạng sang trái phiếu token hóa, cổ phiếu trên chuỗi và tài sản thực. Việc rút thanh khoản do thắt chặt định lượng và tháo đòn bẩy, khi Fed dừng giảm tài sản trên bảng cân đối, có thể sẽ nhanh chóng đưa thanh khoản trở lại.

Trump, chính trị và chất xúc tác bầu cử giữa kỳ

Chính trị luôn thấm vào thị trường, và cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ năm 2026 cũng không ngoại lệ, tôi cá rằng đây chính là kế hoạch A của Trump. Axios đưa tin, Tổng thống Trump và các cố vấn của ông gần như tin tưởng điên cuồng rằng, nền kinh tế Mỹ sẽ “vọt lên như tên lửa” vào đầu năm 2026. Cảm xúc lạc quan này bắt nguồn từ việc ký ban hành “Dự luật To lớn và Đẹp” (One Big Beautiful Bill) vào tháng 7 năm 2025, kéo dài chính sách giảm thuế năm 2017, đồng thời giới thiệu các khoản giảm thuế mới cho người nhận tiền tip, công nhân làm thêm giờ và cha mẹ. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent dự đoán, khoản hoàn thuế sẽ tăng mạnh, người lao động có thể nhận về tới 2.000 USD, nhiều người sẽ coi đó như là một phần thưởng, còn doanh nghiệp thì có thể giảm thuế cho chi tiêu vốn. Các biện pháp này dự kiến sẽ kích thích tiêu dùng và đầu tư.

Các chiến lược gia thị trường dự đoán, chỉ số chứng khoán, đặc biệt là các cổ phiếu liên quan đến trí tuệ nhân tạo và năng lượng, sẽ tăng trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Tuy nhiên, chính sách thuế bảo hộ của Trump cùng lúc đẩy giá tiêu dùng lên cao và làm gia tăng lạm phát. Dữ liệu của AInvest cho thấy, thuế quan thực tế năm 2025 sẽ tăng vọt lên 18%, gây ra đợt giảm 17% trên thị trường toàn cầu, trong đó thị trường chứng khoán Úc giảm 14%. Trong lịch sử, do bất ổn chính trị, thị trường chứng khoán Mỹ trung bình giảm 17% trong năm bầu cử giữa kỳ. Những nhà đầu tư hy vọng thị trường sẽ tăng trước cuộc bầu cử giữa kỳ cần nhận thức rõ rằng, các chính sách như giảm thuế và nới lỏng quy định nhằm kích thích tăng trưởng kinh tế cũng tiềm ẩn rủi ro lạm phát và ngân sách. Thị trường có thể tăng mạnh do tâm lý lạc quan, hoặc giảm mạnh do lạm phát gia tăng. Hiện tại, thị trường giống như hai người béo trên một chiếc cân, ai nặng hơn thì thắng.

Dữ liệu việc làm, thắt chặt định lượng và “tạm nghỉ mang thai”

Triển vọng năm 2026, số phận của tiền điện tử có thể phụ thuộc vào hai yếu tố chính: xu hướng việc làm và chính sách thanh khoản. Báo cáo việc làm tháng 11 yếu ớt cho thấy, nền kinh tế Mỹ đang chậm lại. Để phản ứng, Fed đã giảm lãi suất và tạm dừng thắt chặt định lượng (QT). Các nhà phân tích dự đoán, QT sẽ kết thúc hoàn toàn vào đầu năm 2026, mở rộng dự trữ ngân hàng và hỗ trợ các tài sản rủi ro. Các chu kỳ trước cho thấy, khi Fed chuyển từ thắt chặt sang trung lập hoặc nới lỏng, Bitcoin thường sẽ tăng giá. Vì vậy, đây có thể là một yếu tố đáng chú ý.

Trong khi đó, việc giảm lãi suất tháng 12 gần như không ảnh hưởng nhiều đến giá Bitcoin, thực tế là gần như không có tác dụng gì, mặc dù Fed theo lập trường ôn hòa, giá Bitcoin vẫn quanh mức dưới 90.000 USD. Phản ứng lạnh nhạt này cho thấy, hạn chế thanh khoản và dòng vốn ETF chảy ra vẫn gây áp lực lên thị trường. Thật lòng mà nói, chúng ta đang thấy hiệu suất thị trường khác xa với những gì không nhìn thấy. Các nhà đầu tư đang chờ đợi các thông tin rõ ràng về lạm phát, lương và các bước tiếp theo của Fed. Nói theo một thành ngữ quen thuộc của Úc, đó chính là “tạm nghỉ mang thai” mà chúng ta đang ở hiện tại.

Tương lai sẽ ra sao?

Chẳng ai thực sự biết. Nếu biết, chắc đã không bỏ lỡ đợt sụp đổ tháng 10 rồi, đúng không? Nhưng chúng ta có thể rút ra một số bài học:

1. Yếu tố vĩ mô cực kỳ quan trọng. Tiền điện tử không còn là khu vực đầu cơ biệt lập, nó liên quan chặt chẽ đến địa chính trị, chính sách tài chính và thanh khoản của ngân hàng trung ương. Tôi nghĩ, ngoài việc theo dõi các chỉ số trên chuỗi, còn cần chú ý đến thuế quan, các cuộc họp của ngân hàng trung ương và dữ liệu việc làm.
2. Đòn bẩy làm tăng nỗi đau. Các đợt thanh lý tháng 10 cho thấy, đòn bẩy cao có thể xóa sạch hàng chục tỷ USD trong vài phút. Các đợt phục hồi trong tương lai có thể mạnh mẽ hơn, nhưng miễn là đòn bẩy từ 10 đến 50 lần còn tồn tại, các đợt bán tháo sẽ còn khốc liệt hơn.
3. Token hóa là xu hướng cấu trúc. Dù giá giảm, việc token hóa RWA, stablecoin và rõ ràng về quy định vẫn tiếp tục tăng trưởng. Ứng dụng của chúng đang chuyển từ đầu cơ sang xây dựng hạ tầng có thể hỗ trợ hệ thống tài chính toàn cầu.
4. Chính trị là con dao hai lưỡi. Chính sách của Trump có thể thúc đẩy tăng trưởng ngắn hạn, tạo ra đợt tăng giá trước bầu cử giữa kỳ, nhưng thuế quan và thâm hụt ngân sách có thể phản tác dụng. Các nhà đầu tư cần chuẩn bị cho các biến động thị trường trước cuộc bầu cử giữa kỳ năm 2026.
5. Hy vọng nhưng cũng cần khiêm tốn. Khi thắt chặt định lượng kết thúc và thị trường lao động yếu đi, năm 2026 vẫn có khả năng bùng nổ. Nhưng nếu không như vậy, chúng ta phải thẳng thắn đối mặt với thực tế: có thể chúng ta đã không còn hiểu rõ thị trường này nữa. Có thể nó đã không còn thuộc về chúng ta nữa.

Tiền điện tử vẫn là một cuộc thử nghiệm mới nổi và phát triển nhanh chóng. Để làm chủ hiện tại, chúng ta cần cân bằng giữa dữ liệu và niềm tin, giữa nhận thức vĩ mô và lạc quan về công nghệ. Đôi khi, cách trung thực nhất là thừa nhận rằng chúng ta đã đánh giá sai hiện trạng, nhưng vẫn tin rằng tương lai sẽ mang lại những thay đổi lớn. Hoặc, chúng ta cũng có thể cứ mù quáng lạc quan cho đến khi mọi thứ suôn sẻ. Lựa chọn này, chỉ còn tùy thuộc vào bạn.