Không có huyền thoại coin tăng 100 lần, chỉ có chủ nghĩa dài hạn — Tại sao Web3 châu Âu xứng đáng để tất cả mọi người nhìn nhận lại?

Tiêu đề gốc: Lục địa phi tập trung, chân dung thật của Web3 châu Âu

Tác giả gốc: Ada, Deep Tide TechFlow

Nguồn:

Chuyển ngữ: Daisy, Mars Finance

Anh Phong, người đã khởi nghiệp trong ngành Web3 tại châu Âu được năm năm, gần đây đã trở về Bắc Kinh. Những năm qua, anh di chuyển giữa Đức và Pháp, tổ chức nhiều buổi giao lưu ngành, cũng quen biết một nhóm các nhà khởi nghiệp Web3 khác đang làm việc tại châu Âu.

Nói về thị trường Web3 châu Âu, nhận định của Anh Phong rất thẳng thắn: đây là mảnh đất của những người theo chủ nghĩa lý tưởng. Sự thuần khiết trong lý tưởng chưa giúp châu Âu chiếm ưu thế tuyệt đối trên bản đồ tiền mã hóa toàn cầu, nhưng cũng không làm lung lay niềm tin lý tưởng chủ nghĩa Web3 của họ.

Từ “Thung lũng tiền mã hóa” Zug ở Thụy Sĩ, đến vườn ươm Station F ở Paris; từ tuần lễ blockchain Berlin đến cộng đồng đổi mới DeFi ở Amsterdam, lục địa cổ kính này vẫn đang dùng cách riêng của mình để viết nên một câu chuyện tiền mã hóa hoàn toàn khác với Mỹ và châu Á.

Khi chúng ta rời mắt khỏi sự cuồng nhiệt tiền mã hóa ở Mỹ, Nhật–Hàn, Trung Đông mà hướng về thế giới có vẻ trầm lặng này, một câu hỏi nổi lên: Châu Âu thực sự là một tồn tại đặc biệt như thế nào trên bản đồ tiền mã hóa toàn cầu?

Lục địa phi tập trung

Nếu phải dùng một câu để mô tả ngành công nghiệp tiền mã hóa châu Âu, Anh Phong không do dự đưa ra bốn chữ: “Phi tập trung”.

Sự phi tập trung này, một mặt, là không sùng bái nhân vật trung tâm duy nhất.

Tại Mỹ, nhiều người bị các doanh nhân ngôi sao, KOL dẫn dắt vào ngành, trong khi ở châu Âu, nhiều người tự nguyện gia nhập Web3 từ niềm tin vào quyền riêng tư, giao thức mở, thị trường tự do. Động cơ của họ khá đơn giản, nhiều nhà khởi nghiệp thậm chí không phải vì kiếm tiền mà là “cảm thấy điều này xứng đáng để làm”.

Mặt khác, về mặt địa lý, châu Âu cũng không có trung tâm tuyệt đối. Mỗi quốc gia, mỗi thành phố đều có khí chất riêng, cùng ghép lại thành một bản đồ Web3 phân mảnh nhưng có chiều sâu.

Đầu tiên là Đức.

Đức không có siêu đô thị, phân bổ ngành nghề rất rải rác. Nhiều doanh nghiệp đẳng cấp thế giới ẩn mình ở các thị trấn nhỏ, thành phố lớn nhất là Berlin cũng chỉ hơn ba triệu dân, tương đương một thành phố cấp địa phương ở Trung Quốc.

Mùa đông dài và không khí xã hội hướng nội khiến nơi đây giống như thiên đường của kỹ sư. Người Đức thích ngồi trong nhà nghiên cứu công nghệ, khả năng R&D rất mạnh. Nếu đến Berlin dự hội nghị, bạn sẽ dễ dàng nhận ra: nhân viên kỹ thuật luôn nhiều hơn nhân viên kinh doanh.

“Rất hiếm người Đức chọn làm kinh doanh, phần lớn đều làm nghiên cứu hoặc phát triển”, Mike, người làm dự án ví tại Đức cho biết.

Pháp lại là một phong cách hoàn toàn khác.

Ở Pháp, nhiều người làm trong ngành tiền mã hóa có xuất thân từ các ngành tiêu dùng nhanh, thời trang, xa xỉ phẩm truyền thống. Vài năm NFT bùng nổ, không ít tinh anh các tuyến thị trường, thương hiệu, kinh doanh của L’Oréal, LV bị hấp dẫn vào ngành. Họ vốn mạnh về giao tiếp và mở rộng thị trường, nên trong Web3 cũng thiên về vai trò kinh doanh, phụ trách đàm phán hợp tác, thúc đẩy dự án, xây dựng cộng đồng, phát triển thị trường.

Quốc gia thứ ba là Thụy Sĩ, từ khóa là “trung lập”.

Thụy Sĩ sở hữu khung pháp lý minh bạch, thân thiện, chính sách thuế cũng khá ưu đãi cho tiền mã hóa, rất thích hợp cho các tổ chức phi lợi nhuận hay viện nghiên cứu hoạt động. Ethereum Foundation, Solana Foundation cùng các quỹ Web3 chọn tụ hội tại Thụy Sĩ chính vì nơi đây cung cấp một thể chế ổn định, có thể dự đoán.

Cuối cùng là Lisbon của Bồ Đào Nha.

Lisbon nổi tiếng trong giới Web3 phần lớn là nhờ con người.

Bồ Đào Nha có visa nomad kỹ thuật số và visa vàng, kết hợp khí hậu dễ chịu, chi phí sinh hoạt thấp, thu hút không ít người Mỹ đã kiếm được tiền trong ngành Web3 chuyển đến đây.

Nhiều người trong số họ không còn dự án phải vận hành hàng ngày, tiền bạc cũng ổn, đơn giản là định cư ở Lisbon để “nghỉ dưỡng nằm chơi”, tiện thể tham gia vài khoản đầu tư, tụ tập và hoạt động cộng đồng.

Khí chất kỹ thuật của Đức, năng lực kinh doanh của Pháp, ưu thế tuân thủ của Thụy Sĩ, cộng đồng nomad số ở Lisbon, cùng cấu thành bức tranh ghép Web3 châu Âu.

Phong cách “tiền già” tiền mã hóa

Nhắc đến Web3, nhiều người nghĩ ngay đến Mỹ, Hồng Kông, Singapore, nhưng theo Anh Phong, sự nhạy cảm và nhu cầu về phi tập trung, quyền riêng tư của người châu Âu không hề kém, thậm chí mạnh hơn các khu vực này.

Trong top 10 dự án TVL, có một nửa đến từ châu Âu. Đằng sau điều này, vừa là sự lan tỏa của văn hóa kỹ sư, vừa liên quan đến việc người châu Âu sẵn sàng ủng hộ những điều mới mẻ, ngay cả khi chưa nhìn thấy lợi ích lớn.

“Trước kia đánh giá dự án tốt xấu là xem có lên được Binance không. Nhưng giờ tiêu chí thay đổi, phải xem dự án có dòng tiền dương, sản phẩm có người dùng không. Ở châu Âu, nếu dự án xác định đúng tệp khách hàng, cạnh tranh không khốc liệt như Mỹ, châu Á, người châu Âu coi đó như một công việc kinh doanh tốt, không có chuyện ‘vớt một mẻ rồi chạy’.”

Anh Phong nói, “Ngoài ra, dù nền tảng toán học của người châu Âu không tốt lắm, nhưng họ rất chịu khó tìm hiểu, nên sinh ra nhiều đội nhóm nhỏ mà tinh tế, kiếm cũng không ít.”

Xét về tỷ lệ thâm nhập, Web3 ở châu Âu vẫn là ngành nhỏ. Tỷ lệ chiếm thị phần chỉ khoảng 6%, nghĩa là trong 100 người chỉ có 6 người dùng crypto, thấp rõ rệt so với Mỹ và châu Á, độ tuổi tập trung vào 25-40.

Khác với thói quen giao dịch tần suất cao, đòn bẩy lớn của Hàn Quốc và một số thị trường châu Á, phần lớn người châu Âu không đặt cược toàn bộ tài sản vào thị trường crypto. Với họ, tiền mã hóa giống như một lựa chọn phân bổ tài sản, không phải canh bạc tất tay.

Điều này liên quan đến kinh nghiệm lịch sử và cấu trúc tài sản của châu Âu. Nhiều người đã trải qua các thời kỳ đầu cơ, không còn khao khát làm giàu sau một đêm.

Trong nhóm người giàu, phần lớn tài sản tích lũy qua nhiều thế hệ, họ dễ chấp nhận câu chuyện “giữ một Bitcoin để lại cho đời sau” hơn là tin vào câu chuyện đổi đời qua một đồng coin tăng trăm, ngàn lần.

Một rào cản khách quan khác là: đại đa số sàn giao dịch tuân thủ ở châu Âu không cung cấp đòn bẩy lớn, hợp đồng, margin cũng rất hạn chế. Thiết kế chế độ này tự nó đã giảm bớt khả năng “tất tay”.

Tất nhiên, điều này không có nghĩa người châu Âu không có nhu cầu giao dịch. Ngược lại, mỗi khi thị trường xoay chu kỳ, lại xuất hiện những hành vi thú vị: lúc thị trường xấu thì đi làm thuê ở châu Âu, khi thị trường tốt lại chuyển sang nước có chi phí sống thấp hơn để trade full-time.

“Năm ngoái tôi quen một người Ý ở Thụy Sĩ, mỗi năm anh ấy làm nhà hàng ở Thụy Sĩ 4 tháng, 8 tháng còn lại bay sang Thái Lan, Philippines, mỗi nước ở 4 tháng, toàn thời gian giao dịch crypto.” Anh Phong kể.

Sóng ổn định coin

Cũng như các khu vực khác, tại châu Âu, stablecoin được xem là hướng đi tiềm năng nhất, hầu như ngân hàng nào cũng nghiên cứu giải pháp liên quan. Nhưng lý do nó “sốt” không giống hẳn châu Á, thị trường mới nổi.

Nguyên nhân hàng đầu là cơ sở hạ tầng thanh toán.

Đến nay EU vẫn chưa có hệ thống thanh toán, quyết toán thực sự thống nhất và tự chủ, hàng ngày vẫn phụ thuộc nhiều vào Visa, Mastercard của Mỹ. Với nhiều người châu Âu, điều này đồng nghĩa mạch sống kinh tế gắn bó lâu dài với hệ thống do nước ngoài xây dựng. Bởi vậy, từ nhà hoạch định chính sách đến ngân hàng đều muốn khám phá một hệ thống thanh toán riêng cho châu Âu, stablecoin và mạng lưới thanh toán on-chain phía sau nó trở thành lựa chọn được bàn luận nhiều.

Động lực thứ hai đến từ địa chính trị và chuyển dịch ngành.

Sau chiến tranh Nga-Ukraine, giá năng lượng và chi phí sản xuất tăng vọt, ngành sản xuất truyền thống châu Âu chịu áp lực lớn, không ít nhà máy chuyển sang khu vực châu Á–Thái Bình Dương. Trong bối cảnh toàn cầu hóa sản xuất, thanh toán thương mại xuyên biên giới càng thường xuyên, phức tạp, bài toán giải quyết thanh toán đa tiền tệ, đa quy chế trở nên cấp bách.

So với chuyển tiền quốc tế truyền thống, thanh toán on-chain bằng stablecoin có ưu thế rõ về tốc độ, chi phí.

Sự thay đổi thứ ba đến từ hành vi tiêu dùng dài hạn.

Sau đại dịch, đông đảo người châu Âu quen mua sắm online, mà người bán trên các sàn thương mại điện tử thường đến từ khắp thế giới. Để hệ thống bán hàng xuyên biên giới, đa múi giờ, đa tiền tệ vận hành trơn tru, phương thức thanh toán nhẹ, phí thấp, hiệu quả cao càng được ưa chuộng, stablecoin càng có thêm tính chính danh thực tiễn.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế không dễ dàng.

Hệ thống ngân hàng châu Âu vốn rất truyền thống, nhiều ngân hàng có lịch sử hàng trăm năm. Dù về quản trị nội bộ hay khẩu vị rủi ro, họ không quen tiếp nhận công nghệ mới quá nhanh. Trước khi Trump lên nắm quyền, cả hệ thống tài chính châu Âu về cơ bản khá lạnh nhạt, thậm chí thù địch với crypto.

Sự thay đổi thực sự chỉ đến khi họ nhận ra: vốn Mỹ và các tổ chức lớn đã đổ rất nhiều tài nguyên vào lĩnh vực crypto.

Vấn đề là, nhiều người làm tài chính truyền thống chưa từng trải nghiệm tiền mã hóa, gần như không biết gì về ví, tương tác on-chain, giao thức DeFi. Khi mới bắt đầu học hỏi, họ chỉ biết tìm đến các công ty tư vấn, mà nhiều công ty tư vấn cũng rất truyền thống.

“Mặc dù tôi thấy đây là thị trường rất lớn, nhưng tôi nghĩ những người châu Âu truyền thống này có lẽ sẽ cần khá lâu để nghiên cứu hiểu hết, chỉ còn chờ lực đẩy bên ngoài nữa thôi.” Vanessa, người làm Web3 nhiều năm ở châu Âu nói.

Theo Vanessa, các trào lưu Metaverse, NFT từng rất nóng ở châu Âu cũng đã im ắng. Người châu Âu trước đây còn thích BTCFi, họ chịu đầu tư tiền, thời gian cho dự án BTCFi, nhưng sau phát hiện các dự án này không tạo ra dòng tiền tốt, chỉ để kiếm vài phần trăm APY mà mang Bitcoin đi thế chấp, cuối cùng rủi ro lớn, không bằng nắm giữ Bitcoin cho an toàn, nên đa phần dự án BTCFi cũng nguội lạnh.

Nói về cơ hội thực sự của Web3 châu Âu, Anh Phong trả lời rất ngắn gọn: “Tôi nghĩ châu Âu có hai lợi thế lớn: một là gần 600 triệu dân, hai là đại đa số sống ở nước phát triển.”

Ở các nước đang phát triển, thu nhập bình quân tháng chỉ vài trăm USD, trong khi người dùng châu Âu thường cao hơn gấp 5-8 lần. Cùng làm dự án, càng nhắm đến khách hàng giá trị cao, xác suất họ trả tiền cho sản phẩm, dịch vụ càng lớn, lợi nhuận tiềm năng càng cao.

Thu thuế như thế nào?

Ngày 20/4/2023, Nghị viện châu Âu thông qua Đạo luật quản lý thị trường tài sản mã hóa (MiCA) với 517 phiếu thuận. Đây là khung pháp lý quản lý tài sản số toàn diện nhất từ trước đến nay, bao phủ 27 quốc gia EU và khu vực kinh tế châu Âu (EEA) gồm Na Uy, Iceland, Liechtenstein.

Điều 98 của MiCA, cộng với chỉ thị hợp tác hành chính thuế lần thứ tám (DAC8) của EU, kết hợp các đặc thù quốc gia, tạo nên một hệ thống thuế khá phức tạp nhưng ngày càng rõ ràng. Một nguyên tắc chung là: giao dịch tiền mã hóa không chịu thuế giá trị gia tăng (VAT).

Dưới nguyên tắc thống nhất này, các nước vẫn giữ đặc trưng riêng. Đức, Pháp đều có nhiều điểm đại diện trong quá trình hợp pháp hóa crypto, là hai case điển hình hay được thảo luận.

Đức là nước đầu tiên công nhận hợp pháp giao dịch Bitcoin, số lượng node Bitcoin, Ethereum chỉ sau Mỹ.

Ở Đức, crypto được xem là “tài sản cá nhân”, thuế chủ yếu liên quan đến thuế thu nhập, VAT và một số loại thuế đặc thù.

Nếu giữ crypto hơn một năm mới bán, lợi nhuận được miễn thuế thu nhập; bán trong vòng một năm phải nộp thuế tới 45%.

Dùng crypto thanh toán hàng hóa/dịch vụ, nếu giá tăng so với lúc mua, phần tăng đó tính là thu nhập phải nộp thuế; nhưng nếu giữ trên một năm thì phần này cũng miễn thuế.

Đối với staking, lending, airdrop, cơ quan thuế Đức yêu cầu khai báo và nộp thuế thu nhập; còn mining thì coi là kinh doanh, phải nộp thuế doanh nghiệp.

Ở Pháp, crypto được xem là động sản, thuế suất khá cao, giữ lâu không được miễn.

Pháp quy định VAT giống Đức, nhưng lợi nhuận giao dịch phải chịu 30% thuế lãi vốn. Nếu bị coi là giao dịch chuyên nghiệp thì phải nộp thuế lợi nhuận công thương nghiệp, có thể cao hơn. Tuy nhiên, chỉ khi đổi crypto ra tiền pháp định mới phát sinh nghĩa vụ thuế, lợi nhuận không quá 305 euro thì miễn.

Doanh nghiệp khai thác crypto ở Pháp phải nộp thuế BNC (lợi nhuận phi thương mại) ở mức 45%. Nếu doanh thu dưới 70.000 euro/năm thì có thể được giảm thuế BNC, nhưng cá nhân/doanh nghiệp bị coi là kinh doanh thì không được giảm.

Ngoài chính sách thuế, các chính sách khác cũng dần được áp dụng. Như lời Vanessa, đây là thời kỳ tốt nhất: nhờ tiến trình tuân thủ, sẽ có nhiều người nghĩ đến kinh doanh lâu dài, xây dựng doanh nghiệp có thu nhập ổn định, thay vì chỉ dự án phát hành token.

Trong mắt nhiều người, thế giới Web3 châu Âu dường như không quá sôi động, ít những câu chuyện “coin tăng trăm lần”, cũng không có nhiều kịch tính lên xuống.

Nhưng nhìn ở góc độ khác, trên mảnh đất giao thoa giữa lý tưởng và chế độ này đang thai nghén một loại doanh nghiệp, người tham gia crypto khác biệt. Họ quan tâm sản phẩm có người dùng hay không, dự án sống được lâu không, liệu có thể tìm ra mô hình kinh doanh bền vững trong môi trường tuân thủ nghiêm ngặt.

Chúng ta có lý do để tin rằng, trên mảnh đất giàu lý tưởng này, trong tương lai sẽ xuất hiện thêm nhiều “loài mới” crypto độc đáo.