Tiền điện tử không phải là phí phạm tuổi trẻ, mà là thí nghiệm hạ tầng của thời đại

Trong những năm qua, ngành công nghiệp tiền điện tử tràn ngập cảm giác mệt mỏi tập thể. Bài viết gần đây của Đồng sáng lập Aevo Ken Chan mang tựa đề “Tôi đã lãng phí 8 năm cuộc đời trong ngành tiền điện tử” đã chạm vào nhiều nỗi đau của mọi người. Đây không phải là khó khăn cá nhân, mà là sự khủng hoảng tinh thần chung của toàn ngành.

Thực trạng khó khăn của ngành

Việc thừa nhận điều này rất quan trọng: ngành công nghiệp tiền điện tử thực sự tồn tại một số vấn đề mang tính cấu trúc.

Bạn có thể đã thức trắng đêm vì airdrop, chăm chú theo dõi biểu đồ giá khi dự án ra mắt, đuổi theo chu kỳ pump và dump của một xu hướng nóng, nghiên cứu các giao thức mới suốt đêm, thậm chí bỏ ra vô số công sức không lương để duy trì quản trị cộng đồng. Từ chủ nghĩa tự do lãng mạn đến các thử nghiệm quản trị trên chuỗi, từ văn hóa meme ngày nay đến cuộc đua điên cuồng của hợp đồng vĩnh viễn, tất cả đều khiến người ta đặt câu hỏi: Chúng ta thực sự đang tham gia vào một cuộc cách mạng công nghệ, hay chỉ đang làm việc cho một sòng bạc vô hạn tham lam?

Sự hoài nghi của các chuyên gia không xuất phát từ thiếu quyết tâm, mà bắt nguồn từ chính cấu trúc thực tế tàn nhẫn của ngành tiền điện tử: Chu kỳ của câu chuyện ngắn hơn sản phẩm; sự phô trương luôn vượt qua các yếu tố cơ bản; tốc độ đầu cơ nhanh hơn tốc độ phát triển; sự sùng bộ anh hùng và hoài nghi tập thể tồn tại song song; phần lớn các dự án không thất bại mà lặng lẽ biến mất.

Những cảm xúc của Ken không phải là tiếng nói đơn độc. Khi trọng lượng của câu hỏi “Chúng ta đang nắm bắt điều gì” vượt quá “Giá Bitcoin sẽ còn tăng nữa không”, chúng ta cần xem xét lại: Niềm tin của chúng ta vào tiền điện tử thực sự là gì?

Có phải là niềm tin vào đội ngũ dự án không? Không. Có phải là sự ngưỡng mộ một KOL nổi tiếng nào đó không? Chắc chắn không. Có phải là mê tín vào một chuỗi các câu chuyện không? Càng không thể. Nhiều người dần nhận ra rằng, thứ duy nhất họ thực sự tin tưởng chính là ý nghĩa của tiền điện tử đối với thế giới này.

Định nghĩa lại giá trị của ngành

Sau khi bài viết của Ken nhận được sự đồng cảm rộng rãi, Nic Carter, Đồng sáng lập Castle Island Ventures, đã nhanh chóng phản hồi — “Tôi không hối tiếc đã dành tám năm trong ngành tiền điện tử”. Ông đề xuất năm giá trị cốt lõi:

• Xây dựng hệ thống tiền tệ vững mạnh hơn
• Hiện thực hóa logic kinh doanh bằng hợp đồng thông minh
• Biến quyền sở hữu số thành hiện thực
• Nâng cao hiệu quả thị trường vốn
• Mở rộng bao dung tài chính toàn cầu

Năm điểm này chạm vào bản chất của ngành. Mỗi khi ngành rơi vào hỗn loạn, có lẽ chúng ta nên đọc lại phần mở đầu của Sách Trắng Bitcoin — một hệ thống tiền mặt điện tử peer-to-peer thuần túy.

Năm 2008, khủng hoảng tài chính bùng nổ, các ngân hàng sụp đổ, Lehman Brothers sụp đổ tan tành. Các nhà tài chính và chính trị đã chuyển gánh nặng rủi ro và sai lầm của họ sang toàn thế giới. Sự ra đời của Bitcoin không nhằm tạo ra của cải, mà để trả lời một câu hỏi căn bản: Liệu chúng ta có thể xây dựng một hệ thống tiền tệ không phụ thuộc vào bất kỳ tổ chức trung ương nào không?

Lần đầu tiên trong lịch sử, con người sở hữu một loại tiền tệ không cần tin tưởng vào bất kỳ ai. Đây là hệ thống tài chính duy nhất trên thế giới thực sự không thuộc về bất kỳ quốc gia, công ty hay cá nhân nào.

Bạn có thể chỉ trích Ethereum, chỉ trích Solana, chỉ trích tất cả Layer 2 và DEX, nhưng ít ai chỉ trích Bitcoin, vì từ ban đầu nó chưa bao giờ thay đổi. Bất kỳ công ty Web2 nào cũng có thể đóng tài khoản của bạn vào ngày mai, nhưng không ai có thể ngăn bạn gửi một giao dịch Bitcoin vào ngày mai. Sẽ luôn có người không thích nó, không tin tưởng nó, thậm chí tấn công nó, nhưng không ai có thể thay đổi nó.

Nước không có tiếng động, nhưng lại làm ẩm mọi vật. Khi lạm phát toàn cầu trở thành bình thường, nợ chủ quyền tăng vọt, lãi suất không rủi ro dài hạn giảm dẫn đến khan hiếm tài sản, kiểm soát tài chính, mất quyền riêng tư vẫn còn tồn tại, thì tầm nhìn của ngành tiền điện tử không hề lỗi thời, ngược lại còn trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Đây không phải là một ngành thất bại

Ken nói đã lãng phí tám năm, nhưng chúng ta có thực sự lãng phí tuổi trẻ không? Hãy nhìn vào những điều thực sự đã xảy ra:

Tại các quốc gia có lạm phát cao như Argentina, Thổ Nhĩ Kỳ và Venezuela, Bitcoin và stablecoin đã trở thành “hệ thống tài chính bóng tối” thực sự. Hàng trăm triệu người không thể tiếp cận hệ thống ngân hàng truyền thống lần đầu tiên sở hữu tài sản kỹ thuật số toàn cầu. Lần đầu tiên trong lịch sử, con người có thể tự quản lý tài sản của chính mình trên toàn cầu. Thanh toán quốc tế lần đầu tiên không còn cần trung gian ngân hàng. Hàng tỷ người lần đầu tiên được tiếp xúc với cùng một hệ thống tài chính. Cơ sở hạ tầng tài chính lần đầu tiên bắt đầu vượt qua biên giới quốc gia. Một loại tài sản không dựa trên bạo lực và quyền lực lần đầu tiên được toàn cầu công nhận.

Đối với các quốc gia có lạm phát cao, một loại tiền tệ ổn định và không mất giá như Noah’s Ark, do đó stablecoin chiếm 61.8% khối lượng giao dịch crypto tại Argentina. Đối với các freelancer, dân du mục kỹ thuật số và người giàu có có hoạt động kinh doanh quốc tế, USDT trở thành đô la kỹ thuật số của họ.

So với việc giấu đô la trong chăn hoặc đối mặt rủi ro tỷ giá chợ đen, việc nhấp chuột để chuyển đổi peso sang USDT trở nên thanh lịch và an toàn hơn. Dù là giao dịch tiền mặt với người bán hàng rong hay chuyển khoản USDT giữa các giới tinh hoa, tất cả đều phản ánh sự không tin tưởng vào uy tín của quốc gia đó, cũng như mong muốn bảo vệ tài sản cá nhân.

Trong môi trường thuế cao, phúc lợi thấp và tiền tệ mất giá liên tục, mỗi “giao dịch ngầm” là một phản kháng chống lại sự cướp bóc có hệ thống. Trăm năm qua, Cung điện Rose của Buenos Aires đã chứng kiến sự thay đổi quyền lực, peso cũng đã trải qua nhiều lần mất giá. Nhưng qua các giao dịch ngầm và trí tuệ đen tối, người dân bình thường đã tìm ra lối thoát trong nghịch cảnh.

Cùng lúc đó, hai quỹ lớn nhất thế giới đã thành lập bộ phận Web3; các tổ chức tài chính truyền thống liên tục đổ bộ (BlackRock, Fidelity, CME); các đồng tiền kỹ thuật số của các ngân hàng trung ương đều tham khảo Bitcoin; tất cả các ETF tài sản số của Mỹ đều tạo ra kỷ lục dòng vốn mới; chỉ trong 15 năm, Bitcoin đã trở thành một trong mười tài sản tài chính hàng đầu toàn cầu.

Dù đã trải qua bong bóng, đầu cơ, hỗn loạn và lừa đảo, những sự thật này đã xảy ra. Những thay đổi này đã âm thầm thay đổi thế giới. Và chúng ta đang ở trong một ngành sẽ tiếp tục định hình lại cấu trúc tài chính toàn cầu.

Chúng ta thực sự đã thu được gì?

Nhiều người vẫn còn hỏi: “Nếu sau 15 năm, các chuỗi này biến mất, các dự án đều không còn, các giao thức bị thay thế bởi hạ tầng tiên tiến hơn, thì chúng ta đang làm gì nếu không phải là lãng phí tuổi trẻ?”

Nhìn sang một ngành khác: Năm 2000, bong bóng internet vỡ, chỉ số Nasdaq giảm 78%; năm 1995, Amazon bị chế giễu là “chỉ là một trang bán sách”; năm 1998, Google bị cho là “kém tiện lợi hơn Yahoo”; năm 2006, mạng xã hội bị xem là “phản kháng của giới trẻ”.

Thời kỳ đầu của internet tràn ngập hàng nghìn startup thất bại, sáng tạo biến mất, đầu tư đổ sông đổ biển, hàng trăm nghìn người nghĩ rằng họ đã lãng phí tuổi trẻ. Các BBS, cổng thông tin, dịch vụ truy cập qua modem, email trả phí ngày nay gần như đã biến mất hoàn toàn, 90% các sản phẩm internet di động thế hệ đầu tiên không còn tồn tại.

Nhưng tất cả đều không phải là “lãng phí”. Chúng tạo thành nền tảng của thời đại di động. Các hạ tầng mà chúng tạo ra — trình duyệt, TCP/IP, máy chủ sơ khai, trình biên dịch — đã làm nên mọi thứ: Facebook, Google, Apple, internet di động, điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo.

Lịch sử phát triển của mạng xã hội chính là một vòng lặp liên tục bị phá vỡ, giống như TikTok ngày nay là sự tổng hòa của vô số mạng xã hội đã chết. Mỗi thế hệ đều thay thế thế hệ trước, nhưng không có thế hệ nào là vô dụng.

Không có con đường phát triển nào của ngành nào là sạch sẽ, tuyến tính, rõ ràng, đúng đắn hay cuối cùng. Tất cả các ngành công nghệ nền tảng đều trải qua hỗn loạn, bong bóng, thử nghiệm và hiểu lầm, cho đến khi chúng thay đổi thế giới. Ngành tiền điện tử cũng không ngoại lệ.

Cách mạng công nghệ của ngành tiền điện tử chưa bao giờ do một thế hệ duy nhất hoàn thành. Tất cả những gì chúng ta làm, dù Ethereum có bị thay thế bởi một chuỗi khác, Layer 2 được tái cấu trúc, các DEX hiện tại biến mất, đều không bao giờ là vô ích. Bởi vì chúng ta cung cấp là nền tảng, thử nghiệm, tham số, thử nghiệm xã hội, phụ thuộc theo đường lối, kinh nghiệm và mẫu vật để hấp thụ trong tương lai — chứ không phải là đích đến cuối cùng.

Và hơn nữa, bạn không đơn độc. Hàng triệu nhà phát triển, nhà nghiên cứu, quản lý quỹ, vận hành nút, nhà xây dựng và nhà giao dịch trên toàn thế giới đang chậm rãi tiến về phía trước của thời đại này. Chúng ta đi cùng nhau.

— Dành tặng những người vẫn đang trên con đường này.