Mỗi lần một loại tiền điện tử nào đó giảm mạnh, bạn đều thấy có hàng loạt phân tích nói rằng do vấn đề về cơ bản. Nhưng có một vấn đề then chốt ở đây — giá tiền điện tử giảm chắc chắn là do yếu tố cơ bản xấu đi sao? Ngược lại, yếu tố cơ bản xấu đi thì giá tiền điện tử có nhất thiết phải giảm không?

Những người thực sự hiểu câu nói "Thị trường ngắn hạn là máy bỏ phiếu, dài hạn mới là cân đo" thì thật sự còn khá ít.

Dĩ nhiên, giá tiền điện tử giảm chắc chắn có lý do, vấn đề là lý do này rất có thể không liên quan gì đến yếu tố cơ bản. Ví dụ, một khoản lớn của quỹ đầu tư bị cháy tài khoản, số tiền họ nắm giữ trong thời gian ngắn có thể sụt giảm mạnh. Hoặc ví dụ khác, môi trường lãi suất vĩ mô thay đổi, điều này có liên quan gì đến yếu tố cơ bản của dự án không? Hoặc một quỹ lớn bị rút vốn liên tục, bị buộc phải bán tháo các đồng coin nắm giữ nặng ký, vẫn dẫn đến giảm giá.

Tăng giá cũng theo cùng quy luật đó. Tăng giá chắc chắn có lý do? Không hẳn vậy. Trong nhiều trường hợp, việc tăng giá bản thân đã là lý do để tiếp tục tăng, việc giảm giá cũng là lý do để tiếp tục giảm. Đó chính là sức mạnh của tâm lý thị trường.

Vậy cuối cùng, kiếm tiền chỉ có hai cách.

**Cách thứ nhất** là coi thị trường như kẻ điên, chỉ tập trung vào chiết khấu dòng tiền tự do. Nhưng điều kiện tiên quyết — bạn phải chọn dự án đủ mạnh, hiểu biết đủ sâu, dùng tiền không cần dùng trong thời gian ngắn hạn. Thông qua việc nắm giữ dài hạn để hưởng lợi từ dòng tiền của doanh nghiệp, hoàn toàn không quan tâm đến việc giá coin lên xuống.

**Cách thứ hai** là hiểu rõ thị trường đang nghĩ gì, giao dịch theo logic nào. Tính khí của thị trường, nói trắng ra, chính là nhân tính — tập hợp của những con người sống động, luôn tỏa sáng bởi lòng tham. Mua theo đà tăng là vì tham lam, nghĩ rằng còn tiếp tục tăng. Bán hoảng loạn cũng vì tham lam — muốn giữ lại chút lợi nhuận đó.

Phần thứ nhất đòi hỏi kỷ luật cực cao và chu kỳ thời gian siêu dài, phần thứ hai đòi hỏi nhạy bén trong việc nắm bắt nhân tính và nhịp điệu thị trường. Hầu hết mọi người không thể trở thành nhà đầu tư giá trị, cũng không hiểu rõ tính khí của thị trường, nên cuối cùng chỉ loanh quanh giữa hai thái cực, rồi bị thị trường quật ngã.