Hiểu về CPI: Hướng dẫn thực tế về cách chỉ số này ảnh hưởng đến các khoản đầu tư và túi tiền của bạn

2022 là một năm kinh tế biến động đối với nhiều gia đình châu Âu. Giá cả tăng vọt ở hầu hết các lĩnh vực: từ mua sắm tại siêu thị đến hóa đơn điện. Tất cả chúng ta đều cảm nhận được cách tiền của mình mất giá trị. Đằng sau thực tế này tồn tại một chỉ số kinh tế cơ bản: Chỉ số Giá tiêu dùng (IPC), một thước đo xác định lạm phát và, cùng với nó, các quyết định đầu tư của chúng ta.

Vậy thực sự IPC là gì?

IPC là nhiệt kế của nền kinh tế một quốc gia. Đó là một chỉ số đo lường hàng tháng cách biến động giá của một tập hợp tiêu biểu gồm 500 hàng hóa và dịch vụ mà các hộ gia đình thường xuyên mua. Ở Tây Ban Nha, Viện Thống kê Quốc gia (INE) là người chịu trách nhiệm tính toán và công bố con số này.

Ban đầu, nhiều người nhầm lẫn IPC với lạm phát, nhưng chúng là hai khái niệm khác nhau mặc dù liên quan. Lạm phát là hiện tượng tăng giá chung của toàn bộ nền kinh tế, trong khi IPC là công cụ thống kê cho phép đo lường chính xác và so sánh lạm phát đó. Nói cách khác: IPC là công cụ; lạm phát là vấn đề mà nó đo lường.

Các yếu tố ảnh hưởng đến IPC

Tại sao IPC lại tăng hoặc giảm? Câu trả lời phức tạp vì có nhiều biến số kinh tế tham gia:

Chi phí sản xuất: Khi lao động, nguyên vật liệu hoặc năng lượng tăng giá, giá cuối cùng tất yếu sẽ tăng.

Nhu cầu tổng thể: Nếu tất cả đều muốn nhiều nhà ở hơn, nhiều thực phẩm hơn hoặc nhiều dịch vụ cùng lúc, giá sẽ tăng vọt. Hiện tượng này đặc biệt rõ ràng trên thị trường bất động sản.

Tỷ giá hối đoái: Một đồng tiền quốc gia yếu đi làm cho việc nhập khẩu hàng hóa từ nước ngoài đắt hơn, đẩy IPC lên cao.

Chính sách của các ngân hàng trung ương: Khi lãi suất tăng, nền kinh tế nguội đi và IPC có xu hướng giảm. Ngược lại, khi lãi suất thấp, IPC thường tăng.

Các cú sốc bên ngoài: Chiến tranh, đại dịch hoặc thiên tai làm gián đoạn cung cấp hàng hóa, gây ra khan hiếm và tăng giá. Cuộc xâm lược Ukraine năm 2022 là ví dụ mới nhất: cắt nguồn cung khí đốt của Nga cho châu Âu, gây ra khủng hoảng năng lượng và đẩy IPC tăng vọt trên toàn châu lục.

Câu chuyện của IPC năm 2022: dữ liệu tạo nên sự khác biệt

Các con số tự nói lên tất cả. Ở Tây Ban Nha, IPC kết thúc năm 2021 ở mức 6,5%. Đến tháng 3 năm 2022, đã lên tới 9,8%. Đỉnh điểm là tháng 7 với 10,8%, đúng vào thời điểm căng thẳng địa chính trị cao nhất sau cuộc xâm lược Ukraine.

Điều gì đã thay đổi từ tháng 6 đến tháng 12? Ngân hàng Trung ương Châu Âu (BCE) bắt đầu tăng mạnh lãi suất từ mùa hè. Biện pháp này, dù gây khó chịu cho các gia đình và doanh nghiệp nợ nần, đã dần kiềm chế lạm phát.

So sánh với các quốc gia châu Âu khác vào tháng 12 năm 2022, tình hình khá khác biệt: Italy đạt 11,6%, Ba Lan 16,6%, trong khi Pháp duy trì ở mức 5,9%. IPCA (IPC hài hòa của toàn EU) đạt 5,4%, thấp hơn chút so với Tây Ban Nha.

Tác động của IPC cao đối với nền kinh tế là gì?

Một IPC cao không chỉ là con số thống kê; nó có những tác động thực tế và rõ ràng:

Mất sức mua: Thu nhập của bạn giảm giá trị mỗi tháng. Những thứ cách đây một năm giá 100 euro giờ đây đã là 110 hoặc 115 euro.

Tác động đến thị trường chứng khoán: Năm 2022 là năm tàn phá đối với các nhà đầu tư. DAX của Đức giảm 12,5%, EURO STOXX 50 mất 11,4%, Ibex 35 của Tây Ban Nha sụt giảm 6,07%. Các nhà đầu tư rút khỏi cổ phiếu khi lạm phát cao vì trái phiếu chính phủ mang lại lợi suất hấp dẫn hơn. Thêm vào đó, bất ổn kinh tế tạo ra sự biến động cực đoan.

Cạnh tranh quốc tế: Một quốc gia có IPC rất cao sẽ làm cho xuất khẩu của mình đắt đỏ hơn, mất đi tính cạnh tranh toàn cầu. Các doanh nghiệp của nước đó trở nên kém hấp dẫn hơn đối với khách hàng quốc tế.

Bất ổn kinh tế: Lạm phát gây mất niềm tin. Các doanh nghiệp ngần ngại đầu tư, các gia đình giảm tiêu dùng, việc tạo việc làm bị trì hoãn.

Cách tính IPC: phương pháp của INE

Quy trình này phức tạp hơn bạn nghĩ. INE thu thập thông tin về giá của 500 hàng hóa và dịch vụ tiêu biểu tại các cửa hàng khác nhau mỗi tháng. Nhưng không phải tất cả đều có trọng số như nhau: họ sử dụng hệ thống trọng số, trong đó mỗi sản phẩm có “trọng lượng” dựa trên tầm quan trọng trong chi tiêu của gia đình.

Ví dụ, năng lượng có trọng số lớn hơn so với kẹo ngọt vì các gia đình chi nhiều hơn cho năng lượng. Điều này giải thích tại sao khi giá điện tăng, IPC cũng tăng theo tỷ lệ tương ứng.

Kết quả cuối cùng được phân tích thành các chỉ số con theo chủ đề: IPC thực phẩm, IPC nhà ở, IPC vận tải, v.v. Sự kết hợp có trọng số của tất cả các chỉ số này tạo thành IPC chung như bạn thấy trên các bản tin.

IPCA: IPC so sánh cấp châu Âu

Để so sánh lạm phát giữa các quốc gia trong EU, có chỉ số IPCA (IPC Hài hòa). Nó được tính theo cùng một phương pháp ở tất cả các quốc gia thành viên, cho phép so sánh chính xác. Đây là thước đo mà BCE sử dụng để theo dõi lạm phát trong khu vực đồng euro và ra quyết định chính sách tiền tệ.

Tháng 6 năm 2022, cả IPC của Tây Ban Nha và IPCA đều khoảng 10%. Sáu tháng sau, cả hai đều giảm đáng kể nhờ các đợt tăng lãi suất của BCE.

Dự báo cho năm 2023: IPC sẽ đi về đâu?

Các nhà phân tích dự đoán xu hướng giảm kéo dài trong năm 2023. Bankinter ước tính IPC của Tây Ban Nha sẽ quanh mức 4% vào cuối năm. Các mức lãi suất cao hơn của BCE dự kiến sẽ tiếp tục kiểm soát lạm phát, mặc dù quá trình này sẽ diễn ra từ từ.

Chiến lược đầu tư trong thời kỳ IPC cao

Làm thế nào để bảo vệ khoản tiết kiệm của bạn khi IPC tăng vọt? Có nhiều cách tiếp cận tùy theo mức độ rủi ro của bạn:

Đa dạng hóa tài sản: Đừng tập trung tất cả vào cổ phiếu. Kết hợp cổ phiếu, trái phiếu, hàng hóa và bất động sản. Rủi ro sẽ phân tán và lợi nhuận ổn định hơn.

Tài sản thực: Các khoản đầu tư vào bất động sản, vàng, dầu mỏ hoặc các hàng hóa khác thường giữ giá trị trong lạm phát. Khi giá tăng, các tài sản này cũng có xu hướng tăng giá.

Trái phiếu liên kết với lạm phát: Một số trái phiếu chính phủ điều chỉnh lợi suất theo IPC. Rất hữu ích trong các kịch bản lạm phát cao.

Trái phiếu chính phủ ngắn hạn: Cung cấp sự an toàn và với lãi suất cao, lợi nhuận hấp dẫn hơn nhiều so với trước đây. Phù hợp cho nhà đầu tư bảo thủ.

Cổ phiếu ngành phòng thủ: Các doanh nghiệp dịch vụ thiết yếu, nước, năng lượng tái tạo. Các ngành này duy trì nhu cầu ngay cả trong khủng hoảng.

Đầu tư quốc tế: Đa dạng hóa qua các đồng tiền và thị trường nước ngoài giúp giảm tác động của lạm phát nội địa cao.

Ngành ngân hàng: người chiến thắng trong lạm phát (với những điều kiện)

Khi lãi suất tăng, các ngân hàng mở rộng biên lợi nhuận: cho vay với lãi suất cao hơn và trả ít hơn cho tiền gửi. Lợi nhuận của họ thường tăng lên, làm cho cổ phiếu ngân hàng trở nên hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Tuy nhiên, có mặt tối: nếu lạm phát kéo dài, các gia đình và doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc trả nợ. Nợ xấu tăng lên, làm giảm lợi nhuận ngân hàng. Thêm vào đó, trong bối cảnh bất ổn, nhiều người có thể ngần ngại vay mới.

Khuyến nghị cuối cùng: đầu tư khôn ngoan trong thời kỳ hỗn loạn

Lạm phát cao không phải lý do để ngừng chiến lược đầu tư của bạn. Thị trường theo chu kỳ và các điều chỉnh mang lại cơ hội. Điều quan trọng là:

1. Đa dạng hóa danh mục đầu tư của bạn giữa các loại tài sản và khu vực địa lý
2. Đầu tư vào các công ty uy tín có lịch sử rõ ràng, đặc biệt trong các ngành thiết yếu
3. Không bỏ quên trái phiếu cố định: trái phiếu chính phủ ngắn hạn mang lại lợi nhuận thực hấp dẫn
4. Tránh vay nợ quá mức: trong thời kỳ biến động, nợ sẽ làm tăng thiệt hại
5. Không bao giờ đầu tư nhiều hơn khả năng mất: đó là quy tắc vàng

IPC là chỉ số mà tất cả chúng ta nên hiểu rõ. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức mua của bạn và các quyết định đầu tư của bạn. Trong năm 2023, sau các biện pháp của BCE giúp IPC giảm, chân trời có vẻ sáng sủa hơn năm 2022, nhưng việc theo dõi liên tục vẫn là điều không thể bỏ qua.