Khi các VC đều bận rộn theo đuổi Nhận thức chung, các nhà khởi nghiệp nên ứng phó như thế nào?

Tiêu đề gốc: 《「Build What’s Fundable」》 Tác giả: Kyle Harrison Biên dịch: Gia Hoan, ChainCatcher

Năm 2014, tôi vừa bán công ty đầu tiên của mình. Số tiền không phải là nhiều, nhưng vào thời điểm đó, nó cảm giác như là tất cả tài sản mà tôi cần trong một khoảng thời gian dài. Sau đó, tôi cảm thấy mình bị kéo theo vài hướng khác nhau. Tôi đã từng viết về một con đường trong số đó, cũng như hành trình khám phá bản thân đã dẫn tôi đến việc đầu tư mạo hiểm. Nhưng lúc đó còn một sức hút khác, khiến tôi muốn tạo ra những thứ khác.

Tôi không muốn chỉ khởi nghiệp vì mục đích khởi nghiệp, tôi hy vọng nó sẽ có ý nghĩa hơn, tìm ra một vấn đề đáng để giải quyết. Trong quá trình tìm kiếm những vấn đề có ý nghĩa, tôi tình cờ phát hiện ra danh sách RFS của Y Combinator (YC), tức là “Yêu cầu đề xuất khởi nghiệp”.

Tôi nhớ mình đã rất được truyền cảm hứng. Nó cảm giác như một loạt các câu hỏi đầy tham vọng, hướng tới vấn đề, đang chờ được giải đáp. Ví dụ, tìm kiếm cơ hội năng lượng mới rẻ hơn bất kỳ điều gì trước đây; khám phá robot từ không gian đến cơ thể con người; và những đổi mới trong lương thực theo kiểu Norman Borlaug. Chính tầm nhìn hấp dẫn này đã dẫn dắt tôi mở công ty thứ hai: cam kết thúc đẩy năng lượng mặt trời tại châu Phi.

Trước khi bắt đầu bài viết này, có một điều quan trọng cần nhắc nhở: tôi chưa bao giờ nộp đơn xin YC. Tôi chưa bao giờ tham gia buổi thuyết trình của YC. Tôi chỉ đã xem một lần khi nó được phát trực tuyến trực tuyến trong thời gian đại dịch. Tôi đã đầu tư vào vài công ty đã tham gia YC. Tôi chỉ đi đến văn phòng của họ ở Mountain View một lần. Trong hầu hết thời gian sự nghiệp của tôi, tôi không phải là một fan cuồng của YC cũng không phải là một người chỉ trích YC. Họ chỉ là một phần nhỏ trong thế giới rộng lớn và đẹp đẽ mà chúng ta gọi là “vòng công nghệ”.

Nhưng cho đến đầu năm nay, tôi đã thấy tweet này, điều này đã khiến tôi bắt đầu suy nghĩ: 11 năm đã trôi qua, danh sách yêu cầu đề xuất khởi nghiệp đó hiện nay hoạt động ra sao?

Vì vậy, tôi đã tiến hành một cuộc điều tra. Những phát hiện của tôi khiến tôi cảm thấy cực kỳ buồn bã. Dempsey đã đúng, ít nhất điều này phản ánh từ sự chuyển trọng tâm của danh sách RFS - nó đã chuyển từ câu hỏi “ưu tiên vấn đề” sang ý tưởng “được thúc đẩy bởi sự đồng thuận”. Tạo video, cơ sở hạ tầng đa tác nhân, SaaS doanh nghiệp gốc AI, thay thế cố vấn chính phủ bằng LLM, mô-đun tác nhân triển khai phía trước, v.v. Điều này giống như việc lấy hàng triệu tweet trên Twitter về đầu tư mạo hiểm để tạo ra một đám mây từ khóa.

Quay trở lại năm 2014, tôi nhớ rằng bài viết của YC về “Một triệu cơ hội việc làm” đã khiến tôi rất ấn tượng: từ đó, tôi thường nghĩ về việc liệu ở Mỹ có thật sự chỉ có Walmart (và sau này là Amazon) đã thuê được một triệu người hay không. Điều này thật sự rất khó! Trong một thế giới mà cơ hội việc làm ngày càng biến mất, gợi ý này nhằm khám phá mô hình kinh doanh nào có thể thuê được một triệu người. Điều này thật sự rất đáng suy ngẫm!

Vậy còn phiên bản vào mùa thu năm 2025 thì sao? Là “Công ty đầu tiên có quy mô 10 người, giá trị 100 tỷ đô la.”

Nhìn thoáng qua, điều này có thể cảm thấy giống nhau. Nhưng nó hoàn toàn ngược lại (ví dụ: vì AI, nên thuê người càng ít càng tốt!) và về cơ bản là đã nói to ra “bí mật không thể nói”.

“Bạn đang giải quyết vấn đề gì? Ai care! Nhưng rất nhiều quỹ đầu tư đang nói về việc những con số 'thu nhập của mỗi nhân viên' trở nên điên rồ như thế nào, vì vậy… Bạn hiểu mà… Chỉ cần làm vậy đi!”

Đây là bình luận của Dempsey. YC đang trở thành “cửa sổ tốt nhất để nhìn thấy sự đồng thuận chính thống hiện tại.”

Trên thực tế, bạn gần như có thể cảm nhận được danh sách yêu cầu khởi nghiệp này đang biến hình ngay lập tức xung quanh “sự đồng thuận chính thống”. Chính sự thất vọng đối với một sản phẩm từng đầy tham vọng như vậy đã khiến tôi rơi vào một “hố thỏ” về mặt tư tưởng. Tôi đã tự suy ngẫm về sự hiểu biết của mình về mục đích tồn tại ban đầu của YC, cũng như lý do tại sao nó lại có giá trị như vậy trong vài năm đầu tiên. Vào thời điểm đó, thế giới công nghệ là một lĩnh vực không minh bạch, và YC đại diện cho kênh vào tốt nhất để tiếp cận lĩnh vực này.

Nhưng sau đó, tôi nhận ra rằng mục tiêu đã thay đổi. Khi sự dẫn dắt của ngành công nghệ ngày càng mạnh mẽ, YC không còn tập trung vào việc làm cho thế giới trở nên dễ hiểu nữa, mà thay vào đó là hướng đến việc phục vụ sự đồng thuận. “Cung cấp cho hệ sinh thái những gì họ muốn, họ chỉ đang chơi trong các quy tắc hiện có.” Họ phục vụ cho nhu cầu của “cỗ máy vốn đồng thuận” lớn hơn - những công ty khởi nghiệp có hình dáng và sự rực rỡ nhất định.

Tuy nhiên, “theo đuổi đồng thuận” đã lan tỏa từ vốn đến hình thành văn hóa. Sự phổ biến của “chuẩn mực” đã xâm nhập vào mọi khía cạnh của cuộc sống của chúng ta. Khi tư duy ngược trở nên biến mất, suy nghĩ phản biện độc lập đã nhường chỗ cho sự kiên định văn hóa giống như đường lối trong đảng.

Chúng tôi có thể chẩn đoán một số vấn đề phát sinh từ sự tiến hóa của YC. Chúng tôi có thể mô tả điều này như là một triệu chứng của “động cơ đồng thuận quy chuẩn” rộng hơn, trải dài qua vốn và văn hóa.

Nhưng cuối cùng, chỉ có một câu hỏi. Chúng ta nên giải quyết nó như thế nào?

Chúng ta nên làm gì để phá vỡ xiềng xích của sự phục tùng, và thắp lại ngọn lửa của cuộc đấu tranh cá nhân và tư duy độc lập? Thật không may, cho dù là “cỗ máy vốn đồng thuận” hay “tăng tốc quy chuẩn” (chỉ YC), chúng ta không thể kỳ vọng vào chúng để giúp đỡ.

Từ kênh nhập môn đến nhà máy sản xuất

Khi bạn nhìn lại YC mùa hè năm 2005, bạn sẽ thấy trong ánh mắt của Paul Graham (người sáng lập YC, ở bên phải trong hình) sự khao khát nâng đỡ những người đi sau và sự lạc quan tràn đầy hy vọng. Tầm nhìn ban đầu của YC là trở thành một “kênh đầu vào” cho một hệ sinh thái khởi nghiệp (vào thời điểm đó) cực kỳ khó tiếp cận.

Năm 2005, SaaS vẫn đang trong giai đoạn khởi đầu. Thiết bị di động chưa tồn tại. Khởi nghiệp không phải là một con đường nghề nghiệp phổ biến. Công nghệ vẫn là một tân binh mới nổi, chứ không phải là sức mạnh chi phối thế giới.

Khi Y Combinator mới bắt đầu, họ có một cơ hội rõ ràng để giúp vén bức màn bí mật về việc thành lập các công ty khởi nghiệp. Câu nói “Xây dựng những sản phẩm mà mọi người muốn” có thể bị chế giễu là hiển nhiên ngày nay, nhưng vào đầu những năm 2000, logic kinh doanh mặc định nhiều hơn liên quan đến nghiên cứu khả thi và các nhà phân tích thị trường, chứ không phải “nói chuyện với khách hàng”. Chúng ta coi nhiều sự thật mà YC đã giúp phổ biến, vén bức màn bí mật về hành trình khởi nghiệp cho các thế hệ doanh nhân sau này, là điều hiển nhiên.

Tôi không nghi ngờ gì rằng YC ít nhất trong mười năm đầu tiên đã mang lại lợi ích lớn hơn cho thế giới. Nhưng không biết từ khi nào, quy tắc chơi đã thay đổi. Các công ty khởi nghiệp không còn mờ mịt như trước; chúng trở nên dễ hiểu hơn. YC không thể chỉ đơn giản là vén màn; nó phải “sản xuất quy mô lớn”. Quy mô từ vài chục công ty trong những năm đầu đã tăng vọt lên hơn 100 vào năm 2015, và cuối cùng đạt đỉnh với khoảng 300-400 công ty mỗi đợt vào năm 2021 và 2022. Mặc dù con số này đã giảm, nhưng hiện tại vẫn còn khoảng 150 công ty mỗi đợt.

Tôi tin rằng sự phát triển của YC diễn ra cùng với sự thay đổi trong “khả năng hiểu” của ngành công nghệ. Ngành công nghệ càng dễ hiểu, giá trị mà YC có thể cung cấp với mô hình hoạt động ban đầu của mình càng thấp. Do đó, YC đã điều chỉnh theo trò chơi này. Nếu công nghệ là một con đường ngày càng rõ ràng, thì sứ mệnh của YC là giúp càng nhiều người càng tốt bước lên con đường đó.

Trong “đồng nhất hóa quá mức”

Packy McCormick (Người sáng lập và biên tập viên của Not Boring) đã giới thiệu một từ mà tôi thường sử dụng bây giờ, vì nó mô tả một cách rất hiệu quả thế giới xung quanh chúng ta: “quá rõ ràng” (hyperlegible).

Khái niệm này nói rằng, do chúng ta có thể thu thập thông tin qua nhiều loại nội dung và hiểu những sắc thái văn hóa qua mạng xã hội, thế giới xung quanh chúng ta đã trở nên rõ ràng một cách cực kỳ đáng kể: gần như đến mức nhàm chán.

Ngành công nghệ cũng “quá rõ ràng” đến mức bộ phim “Silicon Valley” được sản xuất từ năm 2014 đến 2019 vẫn mô tả rất chính xác những đặc điểm văn hóa của một nhóm người lớn cho đến ngày nay.

Trong một thế giới công nghiệp công nghệ “quá rõ ràng” như vậy, sứ mệnh ban đầu của YC là “giảm độ không minh bạch của ngành” đã buộc phải phát triển. Trước đây, các công ty khởi nghiệp là công cụ ưa thích của những kẻ nổi loạn phá vỡ quy tắc, nhưng ngày nay, chúng ngày càng trở thành một “phễu quy tắc đồng thuận.”

Tôi không phải là một nhà nhân học trong ngành công nghệ, nhưng cách tôi hiểu tình hình là đây không phải là sự thoái trào có chủ ý từ phía YC. Đây chỉ là một con đường có ít trở ngại nhất. Các công ty khởi nghiệp ngày càng trở nên phổ biến và được hiểu rõ hơn. Đối với YC, một ngôi sao Bắc Đẩu đơn giản (mục tiêu chính) là: “Nếu chúng tôi có thể giúp ngày càng nhiều công ty huy động vốn, thì chúng tôi đã thành công!”

Và hôm nay, những người có thể nhận được tài trợ thường giống như những người đã nhận được tài trợ vào hôm qua. Do đó, bạn bắt đầu thấy điều này trong các nhà sáng lập và đội ngũ của YC “chuẩn mực”.

Vài ngày trước, tôi đã thấy một phân tích về thống kê của đội YC:

1. Trẻ hóa: Tuổi trung bình của các nhà sáng lập YC đã giảm từ 29-30 tuổi xuống còn khoảng 25 tuổi.

2. Giáo dục tinh hoa: Tỷ lệ người sáng lập tốt nghiệp từ 20 trường hàng đầu đã tăng từ khoảng 46% vào năm 2015 lên 55% hiện nay.

3. Những người sáng lập YC trở lại: Số lượng những người sáng lập có kinh nghiệm tại YC đã tăng từ khoảng 7-9% lên khoảng 20%

4. Tập trung vào khu vực vịnh San Francisco: Tỷ lệ người sáng lập YC có trụ sở tại khu vực vịnh cao hơn cả mức trước đại dịch, hiện đã đạt 83%.

Suy ngẫm về những động thái này, chúng chỉ là một phần của câu chuyện lớn hơn. YC đã phát triển từ một “kênh nhập môn” trong một danh mục không minh bạch (như công nghệ) thành một “cỗ máy hình thành sự đồng thuận”.

Không chỉ có những người sáng lập đang bị định hình bởi sự đồng thuận. Bạn gần như có thể thấy toàn bộ đội ngũ YC đang được hình thành xung quanh “sự đồng thuận chính thống”. Khi các xu hướng như trợ lý giọng nói chạm đến sự đồng thuận của mọi người, bạn có thể thấy sự phản ánh của nó trong đội ngũ YC.

Thật mỉa mai, Paul Graham đã mô tả sự đồng thuận này như một phản ánh hợp lý của thực tế công nghệ. Tôi chắc chắn điều đó là đúng. Nhưng tôi nghĩ điều khác biệt là đặc điểm đồng thuận về “những gì có thể thu hút đầu tư” đã trở thành mục tiêu cuối cùng của toàn bộ hoạt động, và điều này đã đẩy lùi những thứ có thể đã mang tính phản biện và không theo quy tắc hơn trong quá khứ.

Vào đầu năm 2025, YC đã kỷ niệm 20 năm thành lập. Trong buổi lễ kỷ niệm đó, họ đã mô tả thành tựu của mình là “đã tạo ra giá trị thị trường khởi nghiệp 8000 tỷ đô la”. Lưu ý, là “tạo ra” (created), chứ không phải “giúp” (helped) tạo ra hàng tỷ giá trị. Họ xem điều đó như là thứ mà họ “tạo ra”. Thứ mà họ “sản xuất” ra. Tôi tin rằng mục tiêu cuối cùng của YC đã chuyển từ “giúp mọi người hiểu cách xây dựng công ty” sang “tối đa hóa số lượng công ty thông qua cái phễu này”. Mặc dù cảm giác giống nhau, nhưng hai điều này không giống nhau.

Bài học quan trọng nhất ở đây là, tôi không nghĩ rằng đây là lỗi của YC. Thay vì đổ lỗi cho một cá nhân trong toàn ngành, tôi thích nói rằng họ chỉ đang đi theo những động lực kinh tế hợp lý được hình thành bởi một sức mạnh lớn hơn: đó là “cỗ máy vốn đồng thuận”.

Bạn phải trông có vẻ “đáng để đầu tư”

Vài tuần trước, Roelof Botha (người đứng đầu Sequoia Capital) đã nêu ra trong một cuộc phỏng vấn rằng đầu tư mạo hiểm thực sự không được coi là một loại tài sản:

“Nếu bạn nhìn vào dữ liệu, trong 20-30 năm qua, trung bình mỗi năm chỉ có 20 công ty cuối cùng đạt giá trị 1 tỷ đô la hoặc hơn khi thoái vốn. Chỉ có 20 công ty. Mặc dù có nhiều vốn hơn đổ vào lĩnh vực đầu tư mạo hiểm, chúng ta không thấy số lượng công ty có thành quả lớn đó có sự thay đổi đáng kể.”

Quỹ đầu tư mạo hiểm trong năm 2024 đạt 215 tỷ USD, cao hơn 48 tỷ USD của năm 2014. Mặc dù đã đầu tư gấp 5 lần vốn, chúng tôi không đạt được gấp 5 lần kết quả. Nhưng chúng tôi đang cố gắng hết sức để đưa nhiều công ty hơn qua cái phễu đó. Và trong động cơ đầu tư mạo hiểm, mỗi âm thanh rõ ràng, nổi bật nuôi dưỡng máy móc khởi nghiệp đều xoay quanh ý tưởng: cố gắng hết sức để đưa nhiều công ty hơn qua một cái phễu không thể mở rộng hơn nữa.

YC chính là trong quá trình “theo đuổi mô hình có thể quy mô hóa trong loại tài sản không thể quy mô hóa này”, đã trở thành đồng phạm. a16z cũng vậy. Những động cơ phát triển mạnh mẽ này dựa vào nhiều vốn hơn, nhiều công ty hơn, nhiều sự thổi phồng hơn, nhiều sự chú ý hơn, đang làm trầm trọng thêm vấn đề này. Trong quá trình theo đuổi điều không thể quy mô hóa, họ cố gắng xây dựng quy mô hóa ở những nơi không nên quy mô hóa. Trong việc xây dựng doanh nghiệp, những kết quả lớn nhất và quan trọng nhất không thể được lập kế hoạch tỉ mỉ. Và trong việc cố gắng thiết lập quy mô hóa theo công thức cho công ty, “đường viền thô” của những ý tưởng quan trọng đã bị mài nhẵn.

Cũng giống như việc “Yêu cầu đề xuất khởi nghiệp” của YC đã chuyển từ ý tưởng “được thúc đẩy bởi vấn đề” sang khái niệm “tìm kiếm sự đồng thuận”, công thức xây dựng công ty khởi nghiệp đã củng cố một nhu cầu: bạn phải trông “đáng để đầu tư”, thay vì xây dựng những thứ “thực sự quan trọng”. Hơn nữa, điều này không chỉ ngày càng trở nên như vậy trong cách xây dựng công ty, mà còn trong cách hình thành văn hóa.

Từ xu hướng quy chuẩn về vốn đến văn hóa

Peter Thiel được ca ngợi vì nhiều phán đoán đúng đắn của mình. Nhưng điều thú vị là điểm mà Thiel được mọi người bàn tán sôi nổi nhất (chẳng hạn như “làm nhà đầu tư ngược/đi ngược lại với sự đồng thuận”) lại là một đặc điểm mà ông một lần nữa dẫn đầu mọi người một cách đáng kể, và từng bị chế nhạo là “những điều hiển nhiên”. Kết quả là giờ đây nó trở nên ngày càng hiếm hoi, gần như sắp tuyệt chủng.

Sự theo đuổi liên tục của sự đồng thuận đã làm độc hại mọi khía cạnh được xây dựng trong công ty và ngày càng làm độc hại cách thức xây dựng văn hóa.

Đầu tư mạo hiểm, như một nghề, cũng có những đặc điểm “chuẩn mực” tương tự. Khởi nghiệp một công ty khởi nghiệp, tham gia YC, huy động vốn đầu tư mạo hiểm, xây dựng một “kỳ lân”. Điều này đã trở thành phiên bản của thời đại mới về “học trường tốt, tìm việc tốt, mua nhà ở ngoại ô”. Đây là một nền văn hóa chuẩn mực; là con đường an toàn đã được thử thách qua thời gian. Mạng xã hội và video ngắn chỉ làm trầm trọng thêm “chuẩn mực có thể lập trình” này, vì chúng ta đã thấy những “con đường cuộc sống rõ ràng quá mức”.

Điểm nguy hiểm nhất của con đường này là nó làm suy yếu nhu cầu của quần chúng trong việc tư duy phản biện. Bởi vì đã có người khác tư duy thay cho bạn.

Khi tôi suy nghĩ về giá trị thực sự của một thứ gì đó, tôi thường nhớ lại câu nói nổi tiếng của Buffett về thị trường. Trong ngắn hạn, nó là một chiếc máy bỏ phiếu; trong dài hạn, nó là một chiếc máy cân. Tuy nhiên, một hệ thống ngày càng hình thành sự đồng thuận, thậm chí “chế tạo” sự đồng thuận, vấn đề là việc “cân” giá trị của bất kỳ thứ gì trở nên ngày càng khó khăn. Sự hình thành đồng thuận đó “phát minh” ra giá trị của các tài sản, bối cảnh và kinh nghiệm cụ thể.

Lĩnh vực công nghệ cũng tương tự. “Tâm lý quy chuẩn” được xây dựng xung quanh ý tưởng về sự đồng thuận này đang thấm vào cuộc sống của hàng triệu người và sẽ có tác động tiêu cực đến họ, không chỉ vì họ sẽ tạo ra những thứ tồi tệ hơn mà còn vì họ sẽ không thể phát triển khả năng suy nghĩ độc lập.

Luôn có một số người biết điều đó. Họ biết rằng việc tuân theo con đường quy định sẽ không mang lại kết quả tốt nhất.

Làm một người sáng lập theo kiểu “Người Thanh giáo”

Khi suy ngẫm về chu kỳ này, thật lòng mà nói, câu trả lời duy nhất tôi có thể nghĩ đến là chúng ta đang đối mặt với một cú sốc kinh tế lớn.

Khi bạn quan sát những trường hợp đảo ngược thành công, bạn sẽ thấy rằng nhiều trong số đó được xây dựng bởi những tỷ phú hiện tại: Tesla, SpaceX, Palantir (nhà cung cấp dữ liệu CIA), Anduril (công ty máy bay không người lái quân sự). Tôi nghĩ rằng bài học rút ra từ đây không phải là “trước tiên hãy trở thành tỷ phú, rồi bạn mới có thể suy nghĩ độc lập”. Ngược lại, nó khuyến khích chúng ta suy ngẫm về những “đặc điểm khác” thường dẫn đến những kết quả đó.

Theo tôi, một điểm chung khác mà những công ty này sở hữu là chúng được lãnh đạo bởi các “Nhà thuần túy ý thức hệ” (Ideological Purists), tức là những người tin vào sứ mệnh, dám chống lại sự đồng thuận và quyền lực.

Tôi đã viết về “ý thức hệ của người sáng lập” vào tuần trước, và có nhiều loại người sáng lập khác nhau: truyền giáo, lính đánh thuê, thi sĩ du ca, v.v. Trong tất cả các loại này, một trong những loại quan trọng nhất là “truyền giáo”. Những người sáng lập xuất sắc nhất thường đến từ loại này.

Bài học quan trọng ở đây là, đối với một “văn hóa quy phạm” ngày càng được xây dựng xung quanh “hình thành sự đồng thuận”, thuốc giải duy nhất chính là thúc đẩy những người tham gia văn hóa đó theo đuổi sự thuần khiết về ý thức hệ: để “tin vào” một điều gì đó!

Khẩu hiệu của YC luôn là “Tạo ra những sản phẩm mà mọi người muốn”, điều này rất hợp lý. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là “Tạo ra những điều xứng đáng được tạo ra”.

Bước lên con đường đúng đắn

Yếu tố đầu tiên để trở thành một người thanh giáo về tư tưởng là điều mà tôi đã viết đi viết lại nhiều lần: bước lên con đường đúng đắn.

Tuần trước, YC đã công bố một trong những khoản đầu tư mới nhất của mình: Chad IDE: một dự án “xâm lấn trí não”.

Sản phẩm này có thể tích hợp mạng xã hội, ứng dụng hẹn hò hoặc ứng dụng cá cược của bạn, để khi bạn chờ đợi nhắc nhở tải mã, bạn có thể làm những việc khác. Không có gì cả, tất nhiên. Ai cũng biết rằng chúng ta sẽ chuyển đổi bối cảnh giữa các nhiệm vụ, nhảy qua lại giữa giải trí không cần suy nghĩ và công việc.

Nhưng cái “hương vị” đó không đúng, cả thế giới đều chú ý đến. Một phản ứng đối với Chad IDE đã chính xác nắm bắt được “sự chuyển biến bầu không khí” đang diễn ra:

Người sáng lập công ty Ulysses, Will O’Brien, đã bình luận: “Các quỹ đầu tư mạo hiểm chọn hỗ trợ những ‘startup trên dây chuyền’ như thế này và các startup có vấn đề đạo đức khác nên biết rằng những người sáng lập có định hướng sứ mệnh sẽ chú ý đến điều này và sẽ đánh giá thấp danh tiếng của công ty đó.”

Các công ty khởi nghiệp trên dây chuyền sản xuất mang một màu sắc chủ nghĩa hư vô sâu sắc. Những người sáng lập và nhà đầu tư ủng hộ chúng cũng giống như đang nói: mọi thứ đều không quan trọng. Chúng ta nên cố gắng kiếm tiền, ngay cả khi điều đó có nghĩa là sản xuất những thứ hoàn toàn rác rưởi hoặc khuyến khích cái ác. Điều này khiến những người sáng lập có định hướng sứ mệnh cảm thấy tức giận, và khi chúng ta xem xét các đối tác hợp tác, nó tạo ra một cảm giác chán ghét sâu sắc khó có thể vượt qua.

Khái niệm “doanh nghiệp khởi nghiệp trên dây chuyền sản xuất” chính là một sự mở rộng tự nhiên trong việc “theo đuổi mô hình có thể mở rộng trong một loại tài sản không thể quy mô hóa.”

Cảm nhận được sự biến chuyển của bầu không khí này không chỉ có YC.

Làm mục đích của chính mình, chứ không phải là công cụ của công cụ.

Công nghệ bản thân không phải là sức mạnh tốt đẹp. Công nghệ, giống như bất kỳ khái niệm vô hình nào và tập hợp các vật thể vô tri, là một công cụ.

Là những người “vung” công nghệ, quyết định xem nó tạo ra kết quả tốt hay xấu.

Cảm hứng là sức mạnh thúc đẩy mọi người đi theo một con đường nhất định (dù tốt hay xấu). Nhưng niềm tin, nếu vững chắc, có thể vượt qua cảm hứng trong việc theo đuổi những điều quan trọng hơn.

Cảm hứng của tôi có thể khuyến khích tôi nói dối, lừa gạt và ăn cắp, vì những điều này có thể giúp tôi trở nên giàu có về mặt tài chính. Nhưng niềm tin của tôi ngăn cản tôi trở thành nô lệ của cảm hứng. Chúng thúc đẩy tôi sống ở một cấp độ cao hơn.

YC ban đầu được xem như một “kênh khởi đầu”, giúp mọi người hiểu rõ hơn về cách xây dựng công nghệ. Còn về việc họ sẽ sử dụng khả năng này để làm gì, thì phụ thuộc vào chính họ. Nhưng trong quá trình này, động lực đã xảy ra sự biến chuyển, quy mô đã lộ diện bộ mặt xấu xí của nó. Khi công nghệ trở thành một con đường dễ dàng điều hướng hơn, mục tiêu của YC đã chuyển từ “chiếu sáng con đường này” sang “để càng nhiều người có thể bước lên con đường này càng tốt”.

Từ YC đến các công ty đầu tư mạo hiểm lớn, sự theo đuổi quy mô đã khiến rất nhiều người tham gia trong lĩnh vực công nghệ trở thành nô lệ của các yếu tố kích thích. Nỗi sợ thất bại càng làm trầm trọng thêm sự nô lệ này. Chúng ta để cho nỗi sợ hãi định hình chúng ta. Sợ nghèo, sợ ngu ngốc, hoặc chỉ đơn giản là sợ bị bỏ lại phía sau. Sợ bỏ lỡ (Fear of Missing Out, FOMO).

Nỗi sợ hãi đó dẫn chúng ta đi theo con đường “quy phạm”. Chúng ta bị đồng hóa. Chúng ta tìm kiếm sự đồng nhất. Chúng ta mài nhẵn những cạnh thô của cá tính cho đến khi chúng ta bị mài phẳng, để phù hợp với “con đường có sức cản tối thiểu”. Nhưng con đường có sức cản tối thiểu không có chỗ cho “niềm tin ngược”. Thực tế, nó không có chỗ cho “bất kỳ niềm tin nào” vì nó sợ rằng niềm tin của bạn sẽ dẫn bạn đi trên con đường mà sự đồng thuận không muốn đi.

Nhưng còn một cách tốt hơn. Trong một thế giới hệ thống tìm kiếm quy chuẩn, hãy neo mình vào niềm tin. Tìm những điều xứng đáng để tin tưởng. Ngay cả khi chúng khó khăn. Ngay cả khi chúng không được ưa chuộng. Tìm những niềm tin xứng đáng để hy sinh. Hoặc tốt hơn nữa, tìm những niềm tin xứng đáng để sống.

Công nghệ là công cụ. Vốn đầu tư mạo hiểm là công cụ. YC là công cụ. a16z là công cụ. Sự chú ý là công cụ. Cơn giận là công cụ. Tin tốt là, công cụ thì nhiều vô số. Nhưng chỉ có bạn mới có thể trở thành thợ thủ công.

Búa sẽ tìm đinh. Cưa sẽ tìm gỗ. Nhưng khi bạn “tin” rằng một điều gì đó là có thể, nó cho phép bạn vượt qua nguyên liệu thô, nhìn thấy tiềm năng. Nhìn thấy thiên thần trong đá cẩm thạch, rồi liên tục đục đẽo, cho đến khi giải phóng nó.

Chúng ta tuyệt đối không thể trở thành công cụ của công cụ. Trong thế giới “chuẩn mực” đang tìm kiếm sự đồng thuận này, đầy rẫy cám dỗ, muốn biến bạn thành nô lệ của chúng. Và nếu bạn không có bất kỳ “niềm tin” đặc biệt nào, thì chúng rất có thể sẽ thành công.

Nhưng đối với những người hiểu rõ đạo lý bên trong, luôn có một con đường tốt hơn.