Cơ chế vận hành của tài chính truyền thống: Những trụ cột chính, logic nền tảng và các xu hướng phát triển đến năm 2026

Tài chính truyền thống (TradFi) là hệ thống điều phối tài chính toàn cầu dựa trên các tổ chức tập trung, tiền pháp định và khung pháp lý do chính phủ bảo đảm. Qua nhiều thế kỷ, hệ thống này đã mang lại sự ổn định, tính pháp lý cuối cùng và quản trị rủi ro cho hàng chục nghìn tỷ USD tài sản trên toàn cầu.

Dù công nghệ blockchain và tài chính phi tập trung (DeFi) ngày càng phát triển, TradFi vẫn giữ vai trò là hệ thống lưu thông vốn chủ chốt toàn cầu. Bài viết này phân tích cách TradFi vận hành ở cấp độ cấu trúc, làm rõ các trụ cột tổ chức, logic vận hành nền tảng và xu hướng hội tụ giữa TradFi với DeFi hướng tới năm 2026.

Các trụ cột cốt lõi của TradFi: Hệ thống quản trị đa tầng

TradFi vận hành thông qua một ma trận tổ chức phân tầng rõ rệt. Ngân hàng trung ương, ngân hàng thương mại, ngân hàng đầu tư, công ty môi giới và cơ quan quản lý đều giữ vai trò riêng biệt, phối hợp đảm bảo truyền dẫn tiền tệ, mở rộng tín dụng và duy trì ổn định hệ thống.

Ngân hàng trung ương: Nguồn thanh khoản và kiểm soát vĩ mô

Ngân hàng trung ương như Federal Reserve và European Central Bank đóng vai trò là tầng chỉ huy của hệ thống. Họ chịu trách nhiệm thiết lập lãi suất tham chiếu, quản lý dự trữ ngoại hối và đóng vai trò là người cho vay cuối cùng nhằm ổn định thị trường khi xảy ra khủng hoảng thanh khoản.

Thông qua các công cụ chính sách tiền tệ, ngân hàng trung ương điều tiết khả năng tiếp cận tín dụng, lạm phát và tăng trưởng kinh tế tổng thể.

Ngân hàng thương mại và bán lẻ: Trung gian tín dụng và tiếp cận tài chính

Ngân hàng thương mại là cầu nối chủ đạo giữa TradFi và nền kinh tế thực. Chức năng cốt lõi của họ là chuyển đổi bảng cân đối kế toán: tiếp nhận tiền gửi làm nợ phải trả và cấp tín dụng dưới dạng tài sản.

Bằng cách chuyển đổi vốn phân tán thành đầu tư hiệu quả, ngân hàng thúc đẩy mở rộng tín dụng và tạo hiệu ứng số nhân tiền tệ, kích thích hoạt động kinh tế.

Ngân hàng đầu tư và công ty môi giới: Động cơ hiệu quả vốn

Ngân hàng đầu tư và công ty môi giới chủ yếu hoạt động trên thị trường vốn. Họ bảo lãnh phát hành IPO và trái phiếu ở thị trường sơ cấp, đồng thời cung cấp thanh khoản, thực hiện giao dịch và quản trị rủi ro ở thị trường thứ cấp.

Thông qua kỹ thuật tài chính, cấu trúc tài sản và tạo lập thị trường, các tổ chức này nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và hỗ trợ phân bổ danh mục đầu tư tổ chức.

Cơ quan quản lý: Chuẩn tuân thủ và giới hạn rủi ro

Các cơ quan quản lý như SEC và FCA xác định tiêu chuẩn tham gia và thực thi kỷ luật thị trường. Thông qua KYC, AML và giám sát thận trọng, cơ quan quản lý bảo vệ nhà đầu tư, hạn chế đòn bẩy quá mức và giảm thiểu rủi ro hệ thống trên toàn thị trường tài chính.

Logic nền tảng của TradFi: Trung gian, quyết toán và tín dụng

Để hiểu TradFi vận hành ra sao, cần xem xét cách tài sản được trao đổi và rủi ro được định giá trong hệ thống. Ba cơ chế cốt lõi phối hợp vận hành cho quy trình này.

Trung gian tài chính

TradFi dựa trên tín dụng tập trung. Ngân hàng và tổ chức trung gian giảm bất đối xứng thông tin giữa bên vay và bên cho vay, định giá rủi ro thông qua lãi suất và biên độ tín dụng. Lợi nhuận của họ phụ thuộc vào khả năng quản lý rủi ro vỡ nợ để đổi lấy phí rủi ro.

Hệ thống thanh toán bù trừ và quyết toán

Sau khi giao dịch được thực hiện, thanh toán bù trừ xác nhận nghĩa vụ giao dịch, còn quyết toán hoàn tất chuyển giao quyền sở hữu. Trong bối cảnh xuyên biên giới, quy trình này phụ thuộc nhiều vào hệ thống nhắn tin SWIFT và mạng lưới ngân hàng đại lý.

Việc có nhiều trung gian và đối chiếu thủ công là lý do chính khiến quá trình quyết toán thường kéo dài T+2 hoặc T+3 ngày.

Đánh giá tín dụng và quản lý tài sản đảm bảo

TradFi dựa vào hệ thống chấm điểm tín dụng phát triển như FICO và mô hình cho vay có tài sản đảm bảo. Tài sản vật chất và tài sản tài chính được thế chấp nhằm giảm rủi ro đối tác, bảo đảm chủ nợ có thể thu hồi giá trị khi xảy ra vỡ nợ.

Triển vọng 2026: Sự hội tụ TradFi–DeFi

Đến năm 2026, TradFi đang tiến tới một trong những giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ nhất trong lịch sử. Nếu thập kỷ trước tập trung vào số hóa tài chính, thì giai đoạn tới sẽ xoay quanh mã hóa tài sản tài chính.

Khi các giao thức DeFi tuân thủ pháp lý trưởng thành, logic quản lý được tích hợp trực tiếp vào hợp đồng thông minh. Điều này giúp hệ thống TradFi trên chuỗi duy trì các biện pháp bảo vệ pháp lý đồng thời nâng cao hiệu quả, minh bạch và quyết toán liên tục.

Nói cách khác: DeFi không thay thế TradFi mà đang tái cấu trúc tầng hạ tầng của hệ thống này.

Kết luận

Ranh giới giữa TradFi và DeFi đang dần bị xóa nhòa. Tuy nhiên, đây không phải là cuộc cạnh tranh loại trừ, mà là sự hội tụ thế mạnh của hai bên.

Tài chính truyền thống đóng góp thanh khoản sâu, tính pháp lý chắc chắn và niềm tin thể chế. Hệ thống phi tập trung đóng góp khả năng lập trình, tự động hóa và hiệu quả. Hai bên đang cùng nhau kiến tạo nên một kiến trúc tài chính minh bạch, bền vững và tiếp cận toàn cầu hơn.

Câu hỏi thường gặp

TradFi định nghĩa an toàn tài sản như thế nào?

An toàn tài sản trong TradFi dựa trên sự giám sát của cơ quan quản lý, khả năng thực thi pháp lý và các cơ chế như bảo hiểm tiền gửi. Khác với mô hình “code is law” của DeFi, TradFi cung cấp quyền truy cứu pháp lý và trách nhiệm thể chế.

Nếu DeFi hiệu quả hơn, tại sao TradFi vẫn chiếm ưu thế?

TradFi hưởng lợi từ thanh khoản khổng lồ, công cụ quản lý rủi ro trưởng thành và sự chắc chắn pháp lý. Những yếu tố này khiến TradFi không thể thay thế đối với dòng vốn tổ chức và các hoạt động tài chính quy mô lớn.

Tài liệu đọc thêm

Nếu bạn đang tìm hiểu thêm về TradFi, hãy tham khảo các tài liệu của chúng tôi dưới đây.

• TradFi vs DeFi: Những khác biệt chính, rủi ro và tương lai của tài chính

• Giải thích tài khoản TradFi: Cách tài khoản tài chính truyền thống hoạt động

• TradFi đang phát triển: Mã hóa tài sản, RWAs và tích hợp tiền điện tử